Eskiden Radikal diye bir gazete vardı. Burada solculara dair tuhaf bir “duyarlılık” yaşanırdı ama solculuğun temeli gibi görülebilecek fikirlerden pek hazzedilmezdi. Ne diyelim, 2000’lerin başındaki küreselleşme rüzgârlarıyla sola dair prensipler en azından arkaik bulunurdu. İşin özü, solcu olma hâline bir değer verilmezdi ama bu gazete solculara fiziksel bir zarar verilmesini de istemezdi.
Eylem yapan insanlara yönelik sert polis müdahalesine, gözaltında işkence yapılmasına karşı çıkarlardı. Bu açıdan yüce gönüllü sayılabilirler. Solcular için “kendilerini pek sevmeyiz ama dövülmesinler” gibi bir mottoları vardı diyebiliriz. Ne merhamet.
Bizim ülkemiz kamuoyunun büyük iş yeri facialarıyla ve işçi ölümleriyle ilgili hâli de böyle.
İşçi sınıfı açlık sınırının altında ücret alır, tık yok. İşçi sınıfı dibine kadar sendikasızlaşır ve toplu iş sözleşmesi olanağı bulamaz, tık yok. İşçi sınıfının grevleri ve eylemleri yasaklanır, tık yok. İşçi sınıfının politik bilinci ve politik örgütleri yaratılmaz, tık yok. Hep kulaklarının üzerine yatarlar.
Ne zaman ki bir büyük iş kazasında çok fazla sayıda işçi hayatını kaybeder, işte o zaman kamuoyu çok yüksek perdeden feryadını yükseltir. Çok şiddetli bir şekilde durumu kınar. Bütün duyarlılığını gösterir. Böylece âdet yerini bulur. Büyük bir facia yaşanmıştır, kamuoyu çok üzülmüştür ve konu bir dahaki faciaya kadar kapanır.
İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik Tesisi’nde gerçekleşen facia ve 19 işçinin hayatını kaybetmesinden sonra da durum aynı.
İşçilerin sadece yüzde 13’ü sendikalı. Özel sektörde ise bu oran yüzde 5,7 olarak çok daha vahim.
DİSK-AR’ın yaptığı araştırmalara göre, 2026 itibarıyla Türkiye’de toplu iş sözleşmesi kapsamına giren işçilerin tüm çalışanlara oranı yüzde 9,7. Durumu asıl olarak kamu sektörü kurtarıyor. Her 100 özel sektör işçisinden 96’sı toplu iş sözleşmesi imkânından uzakta. Bir kıyaslama yapacak olursak; Fransa, Belçika ve İtalya’da işçilerin hepsi; bizi kıskanan Almanya’da ise işçilerin yarısı toplu sözleşme kapsamında örneğin. Herkes giderken Mersin’e biz gidiyoruz tersine.
AKP iktidarı “erteleme” adı altında grevleri yasaklayarak işçilerin sendikal haklarına sürekli saldırıyor. Çok kötülenen 1980 yılında 70-80 bin işçi greve çıkarken, AKP döneminde greve çıkan işçi sayısı 4-5 bine kadar düştü.
Türkiye’de haftalık ortalama fiilî çalışma süresi 42,4 saat. Eurostat’ın 2025 verileri dikkate alınırsa AB ortalaması 35,9 saat. Türkiye’de çalışanlar haftada ortalama 6,5 saat, oran olarak yaklaşık %18 daha fazla çalışıyor. Haftalık çalışma süreleri Almanya’da 33,9, Danimarka’da 33,9 ve Hollanda’da 31,9 saat. Biz sayılan bütün bu ülkelerden bu derece fazla çalışıyorken, ölümle sonuçlanan iş kazalarıyla karşılaşıyor olmamız kaçınılmaz bir sonuç. Bizim ülkemizdeki işçi çok çalışıyor, çok yoruluyor, çok yıpranıyor ve bunun neticesinde çok daha fazla iş kazasına maruz kalıyor.
Uzun mesailer, yetersiz dinlenme, giderilmeyen güvenlik eksiklikleri, denetimin yetersiz ve kâğıt üzerinde yapılıyor oluşu çalışanların ölüm riskini yükseltiyor. Türkiye’de 100 bin çalışan başına ölüm sayısı 8,7. Bu rakam Avrupa Birliği ortalaması olarak ise 2,4 düzeyinde saptanıyor. Aradaki uçurum gözle görülebilir nitelikte.
AB üyesi ülkelerin hepsinde 2023 yılında toplam olarak 3.298 işçi yaşamını kaybediyor. Buna karşılık İSİG Meclisi verilerine göre 2026 yılında yalnızca Türkiye’de 2.105 işçi yaşamını kaybediyor. Ne kadar uçlarda bir sorunla karşı karşıya olduğumuz buradan da anlıyoruz. Sanki AB ülkeleriyle farklı tarihsel dönemlerde yaşıyor gibiyiz.
Bu koşullarda işçi hayatını nasıl koruyabilir ki? Hayatını koruyamadığı gibi ekmeğini de koruyamıyor.
Asgari ücret alanların, ekmeğini temin edecek ücreti hep açlık sınırının altında. “Bu neden böyle?” diye soracak olsa, o büyük korodan korkunç bir ses yükseliyor: “Bir dakika, senin ücretin açlık sınırının üstüne çıkarsa, enflasyon yükselir.” Gazeteciler, ekonomistlerin ve “kanaat önderleri”nin çoğu bunu anlatıyorlar. Ne âlâ memleket, ne rasyonel memleket, ne ekonomi bilir memleket! Ülkenin enflasyonu ve dolayısıyla cari açığı ve dolayısıyla istikrarı işçinin aç kalmasıyla gerçekleşecek. Ekonominin iyi işlemesi için işçilerin aç kalması gerekiyor.
Bu şartlar altında işçi sınıfı hem aç hem de hayatı pamuk ipliğine bağlı.
