HABAŞ’ın Aliağa’daki çelikhanesinde 19 işçinin yaşamını yitirdiği patlamaya ilişkin ön bulgular, suyun sıvı çelikle temasına işaret etti. Aynı tehlikenin 2002, 2024 ve 2025’teki olaylarda da ortaya çıktığı, şirketin kendi verilerine göre kayıp günlü iş kazalarının son bir yılda yüzde 55,8 arttığı belirlendi
Ferid Demirel
İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 9 Kasım 2026’da 19 işçinin yaşamını yitirdiği patlama, tesisin son 2,5 yılda su kaçağı ve sıvı çelik teması nedeniyle yaşadığı üçüncü benzer olay oldu. Mayıs 2024’te dört, Eylül 2025’te ise yedi işçinin yaralandığı patlamaların ardından gerekli önlemlerin alınıp alınmadığı tartışılırken, son kazaya ilişkin ön bilirkişi bulguları ve şirketin kendi yayımladığı raporlar zincirleme ihmal iddialarını gündeme taşıdı.
9 Kasım 2026’da 19 işçinin yaşamını yitirdiği son patlamaya ilişkin basına yansıyan bilirkişi bulguları da soğutma suyunun, yaklaşık 1600 derece sıcaklıktaki sıvı çelikle temasına işaret ediyor.
Bilirkişi heyetine atfedilen ilk değerlendirmelerde soğutma panellerindeki metal yorgunluğu, korozyon ve aşınmaların zamanında belirlenemediği, periyodik kontrollerle tahribatsız muayene testlerinin yetersiz kaldığı belirtildi. Su basıncındaki düşüşü veya sıcaklık değişimini algılayarak ocağı otomatik biçimde durdurması gereken sensörlerin de devreye girmediği kaydedildi.
Geçmiş kazalarla son bilirkişi bulguları birlikte değerlendirildiğinde, patlamaya yol açan tehlikenin yeni olmadığı görülüyor.
2025: Basınç tehlikesi
HABAŞ’ın 2025 Sürdürülebilirlik Raporu, çelikhanedeki basınç riskinin şirket tarafından bilindiğini gösteriyor. Raporda, “farklı basınç senaryolarında çalışanların daha az etkilenmesi” amacıyla çelikhane kumanda odalarının yeniden konumlandırıldığı belirtiliyor. Yükleme vincinin redüktör ve fren sisteminin de yeniden yapılandırıldığı bildiriliyor.
Raporda sözü edilen basınç senaryolarının su-soğutma sistemiyle ilişkili olup olmadığı ve yapılan düzenlemelerin patlamanın meydana geldiği ocak ile vinci kapsayıp kapsamadığı açıklanmıyor.
Şirket raporunda yer alan bir başka önemli bilgi de iş kazalarındaki artış. HABAŞ ve alt işveren çalışanlarının geçirdiği kayıp günlü iş kazalarının toplamı 2024’te 147 iken 2025’te 229’a çıktı. Artış yüzde 55,8’e ulaştı.
Doğrudan şirket çalışanlarında kaza sayısı 109’dan 146’ya, alt işveren çalışanlarında ise 38’den 83’e yükseldi. Taşeron işçilerdeki artış yüzde 118’i geçti.
Şirket, kazaların nedenlerinin analiz edildiğini, mühendislik önlemlerinin ve taşeron denetimlerinin güçlendirildiğini açıkladı. Ancak şirketin söz konusu raporundaki verilere göre iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin toplam süresi 2024’te 65 bin 700 saatken 2025’te 8 bin 697 saate geriledi. Bu düşüşün nedeni raporda açıklanmadı.
Bakanlığın sektör raporu
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2024 Metal Sektöründe İş Sağlığı ve Güvenliği Programlı Teftiş Raporu da bakım ve kontrol sorunlarının sektör genelinde yaygın olduğunu ortaya koydu.
Bakanlık, 30 ilde denetlenen bin 612 işyerinde ilk aşamada 50 bin 519 mevzuata aykırılık tespit etti. En fazla aykırılık iş ekipmanlarının kurulması, çalıştırılması, bakımı ve periyodik kontrollerinde görüldü.
Raporda bu sorunların nedenleri arasında “işletme körlüğü”, ihmalkârlık, iç denetim ve gözetim sisteminin oluşturulmaması ile üretime odaklanılırken iş güvenliğinin ikinci plana atılması sayıldı.
Rapor HABAŞ’a özgü tespitler içermiyor. Bakanlık, HABAŞ’ın bu program kapsamında denetlenip denetlenmediğini ve denetlendiyse hangi eksikliklerin saptandığını kamuoyuna açıklamadı.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan ise 9 Kasım tarihindeki patlamanın ardından işletmenin daha önce denetlendiğini ve “çok ciddi anlamda bir sıkıntı” görülmediğini söyledi.
‘Önlemler yeterli’ demişti
HABAŞ’ın Aliağa Şubesi için yayımladığı BEKRA kamuyu bilgilendirme metninde tesisin “üst seviyeli kuruluş” olduğu ve güvenlik raporu hazırladığı belirtiliyor.
HABAŞ’ın internet sitesinde bulunan, üzerinde tarih ve revizyon numarası yer almayan BEKRA kamuyu bilgilendirme metni, Aliağa kuruluşunu yalnızca sınai gaz üretim faaliyetleri üzerinden tarif ediyor.
Ancak 2021 Sürdürülebilirlik Raporu, gaz üretim tesisiyle çelikhanenin yalnızca aynı adreste değil, aynı parselde bulunduğunu gösteriyor. BEKRA mevzuatı da aynı yerleşkede ve aynı işletmecinin kontrolünde bulunan ortak altyapı ve faaliyetlerin yer aldığı alanı tek bir “kuruluş” olarak tanımlıyor. Buna karşın HABAŞ’ın kamuyu bilgilendirme metni kuruluşu yalnızca oksijen, azot ve argon üretimi üzerinden tarif ediyor; aynı parseldeki çelikhane, haddehaneler, tüp ve boru fabrikaları ile doğal gaz santralinden söz etmiyor.
Şirket, proses tehlike analizleriyle mevcut önlemlerin yeterliliğinin test edildiğini, yetersiz önlemler için gerekli adımların atıldığını ve risklerin kabul edilebilir seviyeye indirildiğini bildiriyor. Metinde acil durum planlarının hazırlandığı ve yılda en az bir kez tatbikat yapıldığı da ifade ediliyor.
Ön bilirkişi bulgularındaki standart dışı kaçış koridorları ve yetersiz koruyucu bariyer tespitleri, şirketin genel güvenlik beyanıyla olay yerindeki fiili durum arasında açıklanması gereken bir farklılık bulunduğunu gösteriyor.
2 yıl önce de su kaçağı vardı
9 Kasım’da HABAŞ’ta su sızıntısı nedeniyle meydana geldiği açıklanan patlamanın benzerleri daha önce de gerçekleşmiş.
Mayıs 2024’te HABAŞ’ın Aliağa’daki çelikhanesinde gece vardiyası sırasında ocak patladı. Dört işçi yaralanırken bunlardan birinin durumunun ağır olduğu bildirildi.
Dönemin haberlerine yansıyan işçi anlatımlarına göre patlama, ocaktaki su kaçağına müdahale sırasında yaşandı. Şaftın boşaltılması ve hurdanın serbest bırakılmasıyla patlama meydana geldi. Yaralanan işçiler hastaneye kaldırıldı ancak fabrikadaki çalışma sürdü.
Bir işçi, olaydan sonra kendilerine herhangi bir açıklama yapılmadığını ve üretime devam edildiğini anlattı.
Benzer bir patlama Eylül 2025’te yeni kurulan çelikhane ocağında meydana geldi. Biri ağır yedi işçi yaralandı.
İşçilerin verdiği bilgilere göre ocakta su kaçağı bulunuyordu. Kaçağın giderilmesi sırasında yanlış bir onarım yöntemi uygulandı, kapağın açılmasıyla su sıvı çelikle temas etti ve patlama yaşandı.
Bu anlatım, son patlamaya ilişkin basına yansıyan bilirkişi bulgularıyla büyük ölçüde örtüşüyor. Her iki olayda da suyun yüksek sıcaklıktaki sıvı çelikle teması sonucunda ani basınç oluştuğu belirtiliyor.
Ancak 2025’te yedi işçinin yaralanmasından sonra soğutma devresinde hangi parçaların değiştirildiği, su kaçağını algılayan sensörlerin incelenip incelenmediği ve olayın tekrarını önlemek için hangi önlemlerin alındığı bilinmiyor.
2002’de de su kaçağı
HABAŞ’taki su kaçağı ve sıvı metal kaynaklı patlamaların geçmişi daha eskiye uzanıyor. Açık kaynak kayıtlarına göre 14 Eylül 2002’de hurda demirin eritildiği kazanda su kaçağının oluşturduğu basınç nedeniyle patlama meydana geldi. Kenan Doğan, Ali Güven, Müslüm Apaydın ve Sebahattin Kara yaralandı.
Böylece son olayla aynı fiziksel tehlikenin en az 2002’den beri farklı tarihlerde tekrarlandığı görülüyor. Ancak geçmiş olaylara ilişkin resmî bilirkişi ve denetim raporları kamuya açık olmadığı için arızaların aynı ekipman veya sistemden kaynaklandığı henüz bilinmiyor.
İşçiler patlama öncesi uyarmışlar
Aliağa’daki Habaş Demir Çelik Fabrikası’nda 19 işçinin yaşamını yitirdiği patlamanın öncesinde Ege İşçi Birliği’nin iş cinayetlerine ilişkin çok sayıda uyarı ve paylaşım yaptığı ortaya çıktı. Birlik, 5 Kasım’da 20 yaşındaki Eyüp Eğinli’nin taşeron firmada iş makinesinin lastiğinin patlaması sonucu yaşamını yitirmesinin ardından Habaş’ta son yıllarda yaşanan iş cinayetlerine dikkat çekti.
Ege İşçi Birliği, 2018’den bu yana Habaş’ın Aliağa’daki fabrika ve limanında kamuoyuna yansıyan en az 8 işçi ölümünü sıraladı. Paylaşımlarda yüksekten düşme, eriyik demir, çelik blok, vinç, denizde yükleme ve metal bobin gibi farklı nedenlerle yaşanan ölümlerin yanı sıra taşeronlaştırma, yetersiz denetim, bakım eksikliği ve üretim baskısına dikkat çekildi.
Birlik, 6 Kasım’da ise 21 Ekim’de Akyaka firmasında çalışan 55 yaşındaki Hakan Doğan’ın 8 metre yükseklikten düşerek yaşamını yitirdiğini duyurdu. Böylece Habaş’ta üç hafta içinde iki işçinin yaşamını yitirdiği belirtildi. Aynı gün fabrikaya asılan “Habaş’ta iş cinayeti! Artık yeter” yazılı pankartın güvenlik tarafından indirildiği aktarıldı.
7 Kasım’daki paylaşımda ise Hakan Doğan’ın ailesine Habaş avukatları tarafından 600 bin TL teklif edildiği iddia edildi. Birlik, iş cinayetlerinin önlenmesi için işçileri örgütlenmeye ve mücadeleye çağırdı.









