Cümle canların bildiği bir hakikat vardır: Dêrsim’e seferler düzenlenmiş, fakat zafer elde edilememiştir. Her sefer, bir halkın hafızasında yeni bir acı, yeni bir yıkım yaratırken aynı zamanda köklerinden yeniden dirilmenin, kendisi olmanın yollarını da açmıştır. Çünkü bir halkın varlığı yalnızca bedenlerle ölçülemez. Dilinde, deyişinde, ziyaretinde, ocağında, pirinde, analarında, dağında ve suyunda yaşamaya devam eden bir hakikat vardır. Rêya Heq inancında bu hakikate “cümle can” denir .Bu hakikati ortadan kaldırmak isteyenler, onun toplumsal hafızada nasıl yeniden üretildiğini hiçbir zaman bütünüyle hesaplayamamıştır.
Bilmezler ki bu topraklar, ocaklar Zümrüdü Anka’nın mekânıdır. Pirlerimiz kalubeladan bu yana söylemişler ‘’ölüm ölür biz ölmeyiz”, ” Kemalet devriye halindedir’’ diye.
Yalan, yalnızca gerçeğin karşıtı değildir; aynı zamanda ikrardan düşmektir. Rıza toplumunun dili yalan üzerine kurulamaz. Yalan, bir başkasının hakikatini çalmak, toplumsal hafızayı tahrif etmek ve verilen sözü inkâr etmektir. Arsızlık, hırsızlık ve nursuzluk; rızalık ilişkisinin karşısında duran, nahak bir zihniyetin ifadeleridir. Bu nedenle Dêrsim’in tarihini anlamak, yalnızca yaşananları sıralamak değil, hakikat ile yalan arasındaki tarihsel mücadeleyi de görmek demektir. Bu kalpten dolayıdır ki, yol ulularımız “Hakikati gören gözlere aşk olsun” demişler.
Seyit Rıza, Buğday Meydanı’nda dara yürürken başı dikti, yüzü ak alnı paktı. İnancına, ikrarına ve halkının tarihsel varlığına bağlılığından vazgeçmedi. Kurulan darağacı, egemen aklın gözünde bir cezalandırma aracıydı; ancak Dêrsim’in toplumsal hafızasında zulmün, adaletsizliğin ve Nahak şiddetinin tarihsel simgelerinden birine dönüştü. Seyit Rıza ve yarenleri, zamana ve mekâna iz bıraktılar. Evlatlarına utanç değil, ağır bir acının içinden süzülen direniş mirası bıraktılar. Zehiri bala çevirdiler. Kutsal bildikleri suya, paylaştıkları lokmaya, Munzur’un sularına bıraktıkları üç çakıl taşına ve birbirlerine verdikleri sözün arkasında durdular.
Seyit Rıza’nın meydanda haykırdığı kelam, yalnızca o ana ait bir itiraz değildi. “Ben sizin yalan ve hilelerinizle baş edemedim, bu bana dert oldu; ama ben size boyun eğmedim, bu da size dert olsun” sözü, bir dönemin ve bir halkın tarihsel hafızasına kazındı. Bu söz, güç karşısında eğilmemenin, hakikatten vazgeçmemenin ve ikrarına daim ve kaim olmanın ifadesiydi. Aynı zamanda gelecek kuşaklara bırakılmış bir vasiyet niteliğindeydi: Hakikatinden vazgeçme, zulüm karşısında boyun eğme, hal bilmeze meyil verme, hal bilmez elinde var olamazsın. Ahdına sadık kal ..
Dêrsim’in hafızasında Osmanlı’nın bulanık çeşmesinden su içmeme uyarısı ile Seyit Rıza’nın tekçi zihniyete karşı dile getirdiği itiraz aynı tarihsel arayışın farklı ifadeleri olarak okunabilir. Nahak zihniyetin diliyle hakikat inşa edilemeyeceğini anlatan bu yaklaşım, egemenlik ve itaat ilişkilerine karşı kendi yaşam ölçülerini koruma iradesiydi. “Kargadan bülbül olmayacağını” söyleyen hakikat kelamı, biçim değiştirerek devam eden tekçi akla karşı bir toplumsal hafıza itirazıydı.
Rêya Heq Alevi inancının Xizir ayında, oruçlu günlerin yaşandığı bir dönemde, Hozat’ta Seyit Rıza’nın oğlu Bawa İbrahim’in kaymakamla görüşmeye giderken katledilmesi, bu tarihsel acının en ağır halkalarından biridir. Cümle canların dara durduğu, birbirine niyaz verdiği, Xizir’ın lokmasının ve rızalığının anlam kazandığı kutsal günlerde, bir babanın ciğerparesi elinden alınmıştı. Seyit Rıza, verilen sözlerin, güvence olarak sunulan kelamların nasıl boşa çıkarıldığını acıyla gördü. Böylece bir halkın inancıyla, sözüyle devletin baskıcı zihniyeti arasındaki derin karşıtlık bir kez daha açığa çıktı.
Elazığ Buğday Meydanı’nda pirimiz Seyit Rıza, Hak ile hak oldu. Gecenin karanlığı, hava, su, ateş ve toprak; ağaçların yaprakları, dağlar ve vadiler bu meydana tanıklık etti. Sanki bütün bir doğa, dara çekilen insanlığın ve hakikatin karşısında dara durmuştu. Bir başka dilde hüküm verilmiş, bir başka zihniyetin kararıyla darağacı kurulmuştu. Ancak Seyit Rıza, kendi hakikatinin diliyle, Xizir’ın diliyle haykırıyordu. Çünkü hüküm Ankara’da imzalansa da Dêrsim’in hakikati Ankara’nın salonlarına sığmayacak kadar köklüydü.
Bugün Seyit Rıza’yı anmak, yalnızca geçmişin acısını hatırlamak değildir. Onun direnişini mümkün kılan inancı, ikrarı, rızalığı ve özgür yaşam anlayışını bugünün toplumsal ilişkilerinde yeniden kurabilmektir. Ocakların hafızasını yaşatmak, ana ve pirlerin sözünü sahiplenmek, kadınların eşit ve özgür katılımını esas almak, farklı kimliklerin ve inançların birbirini inkâr etmeden bir arada yaşayabileceği demokratik bir toplumun yolunu açmaktır.
Çünkü Seyit Rıza’nın direnişinin bugüne bıraktığı en önemli miras, yalnızca boyun eğmemek değil; nasıl bir toplumda, hangi değerlerle ve hangi ahlaki ölçülerle yaşanması gerektiğine ilişkin tarihsel bir çağrıdır. Bu çağrı, Rêya Heq’in rızalık hukukunda, 72 millete bir nazarla bakan çoğulcu yaşam anlayışında ve hiçbir canın diğer bir can üzerinde hak sahibi olmadığı hakikatinde karşılığını bulur.
Dêrsim’in dağlarında, Munzur’un suyunda, ocakların çırasında, Halvori gözelerinde ve cümle canların hafızasında, pirlerin kelamında Seyit Rıza’nın ikrarı yaşamaya devam ediyor. Darağacı bedenleri susturabilir; fakat bir halkın hakikatini, inancını ve özgür yaşam arayışını ortadan kaldıramaz. Hakikate aşk ile bağlı kalanlar için darağacı Hakkın miracıdır. Don değiştirmektir.
Çünkü Dêrsim’de seferler geçicidir, hakikat kalıcıdır. Zulüm unutulmaz, ikrar terk edilmez. Seyit Rıza’nın direnişi, dün olduğu gibi bugün de özgür ve eşit bir yaşam arayanların hafızasında yaşamaktadır.
Zaman sahipsiz mekânsız mazlum çaresiz değildir.









