Rivayet odur ki, Jacques Lacan’a “Hayaletler neden geri döner?” diye sormuşlar. O da cevaben “Gerektiği gibi gömülmedikleri için” demiş. İktidar, kamusal görünürlük ve hakikatini kazanan Kürt sorununu, 2015 yılında uygulamaya soktuğu yeni konseptle birlikte tarihin tozlu raflarına terk etmek istedi. Bu konsept içerisinde aradan on zorlu ve uzun yıl geçti.
22 Ekim 2024’te MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin konuşması, 27 Şubat 2025’te Sayın Öcalan’ın tarihi çağrısıyla birlikte Kürt sorunu bir kez daha gündemin ön sıralarına yükseldi. 27 Şubat’tan beri on yıllar içerisinde gerçekleşebilecek siyasi olaylar birkaç güne ve aya sığdırılarak yaşandı. Süreç iç-dış çok sayıda nedenden ötürü ritimsizlik içerisinde de olsa yürüyor. Küresel ve bölgesel kaos ortamında bu yürüyüşün nereye varacağına dair öngörüde bulunmak zor.
Fakat süreçte öne çıkan bir ikilem hem sürecin ritmini hem karşılıklı güven ilişkisini hem de sürecin geleceğine dair öngörüleri ciddi şekilde etkiliyor. Bu ikilem şudur: İktidar ve devletin dilindeki “çözüm paketi”nin amacı Kürt sorununu demokratik yollarla çözmek mi yoksa Kürt sorununun sonuçları ve bu sonuçların ortaya çıkardığı riskleri yönetmek mi?
Öncelikle kabul edelim ki, Kürt sorununun tarifi değişti. Kürt sorunu artık “Kürtler var mıdır, yok mudur” gündemiyle veya gizli saklı dinlenen Şivan Perwer kasetleriyle ölçülemez, dile dökülemez. Bildiğimiz haliyle 20. yüzyılın Kürt sorunu artık yok. Kürtler varlıklarını kanıtladı. Bir önceki yüzyılda resmî ideolojinin Kürtlerle ilgili iddiaları bugün arkaik ve trajikomik kabul ediliyor. Bir tarafın argümanları trajikomik duruma düşerken diğer taraftaki akranları ise “siyasi boomer” olarak kabul ediliyor ve Kürt sorununa dair değerlendirmeleri pek bir etki yaratmıyor.
21.yüzyılda Kürt sorunu yeni biçimler ve muhtevalar edindi. Devlet dilinde artık “Kürt var” ama kayyım atamalarında gördüğümüz gibi “yönetme hakkı yok.” Devlete göre siyasetin merkezi olan Meclis’te kilit Kürtlerin elindeyse ve Kürtler bu mevzide kalmaya devam ediyorsa, siyasetin ağırlık merkezini Meclis’ten Saray’a kaydırarak sorunu yönetmek evladır. Dolayısıyla bugün soru Kürt sorunu var mıdır, yok mudur sorusu değildir.
İkilemimize dönersek bugün soru devlet ve iktidar açısından şudur: Kürt sorununa siyasal ve demokratik çözüm perspektifiyle mi yaklaşılacak yoksa süreç Kürt sorununun ürettiği sonuçları ve riskleri yönetmekle sınırlı bir çerçevede mi kalacak?
İktidar ve devlet temsilcilerinin -farklı yönde açıklamalar yapılsa da- siyasi amelleri genelde Kürt sorununun sonuçları ve ortaya çıkardığı riskleri yönetme yönünde görünüyor. Barış sürecini sadece silahsızlanma üzerinden çerçeveleyen akıl, Kürt sorununun ürettiği sonuçların ortaya çıkardığı riskleri yönetmeye odaklanıyor. Bu akıl iki alanı düzenleyerek riskleri yönetmeye çalışıyor. Birincisi, süreci silahsızlanmayla çerçeveleyerek şiddetin hukuk kurucu vasfını kendi lehinde bertaraf etmek. İkincisi ise Kürt seçmenlerin giderek daha örgütlü davranmaları ve ana muhalefet lehine seçim sonuçlarına etki etmelerine dair sürece müdahale etmek.
Oysa Kürt sorununun eşit yurttaşlık ve kolektif haklar ekseninde çözümünün ve Kürtlerin Türkiye Cumhuriyeti’nin eşit ve aidiyet hisseden yurttaşları olmasının yolu riskleri yönetmek değil, demokratik çözüm perspektifini geliştirmektir.
Silahsızlanmayla çerçevelenmiş bir yaklaşım şiddetin kök nedenlerine inme ve sebep ile sonuçları birbirine karıştırma şeklinde siyasi hatalar içerebilir. Kuşku yok ki, silahsızlanma çerçevesini dayatmak süreci enfekte edici ve gerçeklikten kopuk bir tasarım olur. Silahsızlanmaya hukukun eşlik etmesi ve ardına demokratik inşanın konmasıyla Kürt sorununun kök nedenleri ortadan kalkabilir. Bunun yanı sıra süreci Kürt seçmeninin tercihlerini ve Kürt siyasetinin kararlarını etkilemek üzere atılacak adımları bir siyasi takvime bağlamak Kürtleri tanımamayı gösterir. Samimiyet testinde sınıfta kalmayı getirir.
Kürt sorununun demokratik çözümü gerçekleşirse elbette sandıkta karşılığını bulacak, çok sayıda insan bu siyasi çözüm başarısını ödüllendirmek isteyecektir. Ayrıca Kürt sorununun demokratik çözümüyle ortaya çıkacak mali ve insani kazanımlar seçim sonuçlarına etki edecektir. Fakat bunların gerçekleşmesi için niyetin halis, çözüm iradesinin güçlü, çözüm perspektifinin gerçekçi olması gerekir.
En nihayetinde Kürt sorununun sonuçları ve ortaya çıkardığı riskleri yönetme ile sorunun demokratik çözüm perspektifini geliştirme arasındaki ikilem iktidar ve iktidara aday olan ana muhalefet tarafından aşılmayı bekliyor. Gerçekçi, iradeli ve perspektifi güçlü olan sürecin kaderinden bağımsız olarak güçlenecektir.
