2021 yılından bu yana kamu eliyle yüz milyarlarca lira yatırım yapılan TEİAŞ uluslararası sermayeye devrediliyor. Elektrik üretim kapasite fazlalığı nedeniyle şirketlere üretmedikleri elektriğin parası TEİAŞ eliyle ödenmeye devam ediliyor
K. Bülent Ongun
Türkiye’de elektrik üretimi, parakende elektrik dağıtımı özel şirketlerin eline teslim edilmesinin ardından, tüm Türkiye’ye elektrik iletim sistemini çalıştıran ve elektrik üretim süreçlerini tamamen yöneten Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ) yerli-yabancı şirketlere peşkeş çekilme süreci başlatıldı. 2 Temmuz 2021 tarihli ve 4222 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile özelleştirme kapsamına alınan TEİAŞ’ın halka arz adı altında başlatılan özelleştirme süreci için ABD, İngiltere, İsveç ve Avustralya merkezli büyük yatırım fonlarıyla 23 görüşme gerçekleştirildiği belirtildi. Özelleştirme hazırlıklarının ise 31 Aralık 2026’ya kadar tamamlanmasının planlandığı belirtildi. Halka yüksek elektrik faturaları yükleyip şirketlere destek veren sermaye iktidarı yılbaşından sonra elektrik faturalarını katlama hazırlığı yaparken, halktan çalınanların tamamının şirketlere taşınma süreci özelleştirmeyle taçlanacak.
TEİAŞ 2027 bütçesinde
Uluslararası yatırımcıların ‘ilgisini ölçmek amacıyla’ ABD, İngiltere, İsveç ve Avustralya merkezli büyük ülke fonları ve bunlara yatırım yapan altyapı fonlarıyla 23 görüşme yapıldığı bildirildi. Bu görüşmelerin ardından yatırımcıların değerlendirme ve görüşlerini içeren geri bildirim raporlarının da hazırlandı öğrenilirken, TEİAŞ’ın sabit kıymetlerinin gerçek değerinin belirlenmesine yönelik değerleme çalışmaları da tamamlandı. 2027 yılı Bütçe gerekçesinde, TEİAŞ’ın özelleştirilmesinin yanında otoyollar ve köprülerin özelleştirilmesinde gelinen son duruma ilişkin değerlendirmelere de yer verildi.
278 adet kamu kurumu satıldı
Gerekçede, özelleştirme Yüksek Kurulu’nun (ÖYK) 15 Ekim 2010 tarihli ve 2010/88 sayılı Kararı ile kapsama alınan ve alınacak otoyol, köprü, çevre otoyolu ve bağlantı yollarındaki bakım, işletme ve hizmet tesisleri ile yük aktarma merkezleri gibi varlıkların işletme haklarının verilmesi yöntemiyle özelleştirilmesine yönelik ihale hazırlık çalışmalarının halen devam ettiği kaydedildi. 1986 yılından bu yana 278 kuruluşta hisse veya varlık satışı ve devri yoluyla özelleştirme yapılırken, bunların 273’ünde özelleştirilen kurumlarda hiç kamu payı kalmadı. 2 Temmuz 1986-31 Temmuz 2026 döneminde satış ve devir uygulamalarının nominal tutarı 303 milyar olurken, 1 Ocak-31 Temmuz 2026 dönemindeki satış ve devir uygulamaları 94 milyar liraya kamuya ait olanlar satıldı.
TEİAŞ’ın satışı neden gecikti
TEİAŞ’ın bugüne kadar özelleştirilmemesinin tek nedeni, iletim hatlarının kurulumu ve uluslararası sisteme bağlantısının çok yüksek maliyetler oluşturmasıydı. Dönemin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, yaptığı bir konuşmada, Türkiye’nin dağıtım altyapısının çağın gereklerine uygun bir şekilde yenilendiğini ve yenilenmeye devam ettiğini belirterek, “Bu sınavdan başarıyla çıkmamızı sağlayan en önemli unsur elektrik dağıtım sektörüne yapılan yatırımlar oldu” sözleri bugün özelleştirme kararının alınma sürecinde halkın soyguna tabi tutulduğunu gösteriyor. 2021 yılında Cumhurbaşkanı Kararı ile Resmi Gazete’de yayınlanan ve ‘halka arz’ süslemesi yapılarak, milyarlarca para harcanıp kamu eliyle yenilenen ve enterkonte sistemler kurulup bağlantıların yapılmasıyla birlikte hazır bir elektrik ağı uluslararası şirketlere verilmiş olacak.
Doğal gaz santrallerine destek!
Özelleştirme kapsamına alınan TEİAŞ’ın halka arzı için ABD, İngiltere, İsveç ve Avustralya merkezli sermaye yapılarına satılma hazırlığı sürerken, yıllardır elektrik üretim şirketlerine piyasa şartlarında çalışmakta zorlanması adı altında milyarlarca lira aktarıldı. Her ay milyarlar aktarılan enerji şirketlerinden doğalgaz santrallerine destek 2026’da da sürerken, Eylül 2026 için 16 gaz yakıtlı elektrik santraline üretmedikleri elektrik bedeli için 770 milyon TL kapasite desteği verileceği açıklandı. Ağustos ayına göre yüzde 17 artan destek dikkat çekerken, Türkiye’de elektrik üretim kapasitesinin ihtiyacın 3 katı olmasından kaynaklı olduğu biliniyor.
Kömür santrali ve HES’ler
Kömürlü santraller 2026’da kapasite mekanizmasından çıkarılmasından sonra kömür santrallerinden elektrik alımı artıtırıldı. Bunun yanında doğal yaşamı yerle bir eden kömür için Akbelen’de olduğu gibi köyler, zeytinlikler ve ormanlar şirketlerin yağmasına tamamen açılırken, 2026 Ekim ayında toplam elektrik üretiminde en büyük pay yüzde 33.4 ile kömür santrallerine ait olması sürecin nasıl işletildiğini ortaya koymakta. Yine kapasite mekanizmasından çıkarılan HES’lerden elektrik alımındaki HES payının yüzde 26,3 düzeyinde olması mekanizmadan çıkarılmalarının sonuçlarından biri.
Denizleri işgale gelecekler
Diğer yandan, 3 Kasım 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren kararla nitelikli doğal koruma alanları ile sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanlarında rüzgar enerji santralleri (RES) ve hidroelektrik santrallerinin (HES) kurulabilmesinin önünde hiçbir yasal bir engel kalmadı. Bekleyen yüzlerce HES ve baraj kurulumunun önü tamamen açıldı. Uygulanan proje bazlı RES kurulumunda 50 MW’lık sınır kaldırılırken, deniz ve göllerin koruma alanlarında büyük güçte RES’lerin kurulması için hazırlıklar da tamamlandı. Yabancı sermayenin beklediği yasal iyileştirmenin gerçekleşmesiyle birlikte, Hollanda, İngiltere, Danimarka, Güney Kore, Çin vd. ülkelerin RES sermayesi deniz vee gölleri işgal etme sürecinin hızla başlaması bekleniyor.
