Modern hayat bizi devasa bir bilgi sağanağının altında bırakırken, bir yandan da en temel insani yetimiz olan sorgulamaktan da uzaklaştırıyor ne yazık ki. Günlük hayatın hızı, geçim derdi ve benzer sorunlar; dijital dünyanın sunduğu hazır düşünceler arasında zihnimizi bir tür otomatiğe bağlıyor ve sorgulamaktan alıkoyuyor.
Sorgulamak, doğası gereği huzursuz edicidir bir bakıma. Bir şeyi, bir olguyu sorguladığınızda, yıllardır üzerine inşa ettiğiniz doğruların sarsılma riskini göze alırsınız. Bu da beraberinde belirsizliği getirir. İnsan ise belirsizliği sevmez, her zaman bilindik olanın peşindedir.
Sorgulamaktan kaçınmak, zihinsel bir yankı odasına hapsolmaktır. Kendi görüşlerimizi doğrulayan haberleri okumak, bizimle aynı fikirde olanı desteklemek vicdanımızı ve zihnimizi geçici olarak rahatlatır. Ancak bu rahatlık, gelişimimizi durduran bir uyuşturucudur.
Sorgulamanın önündeki engeller sadece kişisel değil, aynı zamanda toplumsaldır: Bir grubun parçası olmak, hayatta kalma güdümüzle ilgilidir. Grubun genel geçer doğrularını sorgulamak, dışlanma riskini doğurur. Derinlemesine düşünmek enerji harcatır. Sosyal medyanın birkaç saniyelik içerikleri bizi hızlı tüketime alıştırdığı için, karmaşık meseleler üzerine kafa yormak artık kişiye zor geliyor.
Günümüzdeki bilginin çokluğu, hangisinin doğru olduğunu seçmeyi zorlaştırıyor. Biz de çaba sarf etmek yerine, önümüze ilk düşen doğruya sarılıyoruz çoğu zaman.
***
Sorgulamayan bir zihin, başkalarının yazdığı bir senaryoda sadece bir figürandır. Kararlarımızı gerçekten biz mi veriyoruz, yoksa bize sunulan seçenekler arasından en popüler olanı mı seçiyoruz? Sorgulamak sadece sistemi veya otoriteyi eleştirmek değildir; en başta kendini sorgulamaktır. Bizi birey yapan da budur. “Sorgulanmamış bir hayat, yaşanmaya değmez.” diyor Sokrates. Sorgulamaktan kaçınmak, görünmez bir hapishanenin parmaklıklarını kendi ellerimizle örmektir. O parmaklıkları kırmanın yolu ise basit bir soruyla başlar: Neden?
Farklı düşünebilmek, önyargılardan ve şablonlardan kurtulabilmeyle eşanlamlıdır. Böyle bir duruşta çıkar veya korkulara bağlı olarak olan biteni çarpıtmamak vazgeçilmez koşuldur. İster siyasette ister sosyal yaşamda olsun, hayatın her alanında, yani günlük yaşam diyalektiğinde kendimize nasıl bir duruş seçmişsek hareketimiz, davranışlarımız ve üretimimiz de ona göre şekillenir.
Hayatı zorlaştıran, bizi kendi benliğimizden ve değerlerimizden uzaklaştıran önemli sorunlardan biri de toplum empozelerinden sıyrılamayarak geliştirmeye fırsat bulamadığımız, kendi olabilmemiz, öz benliğimizdir. M. Foucault’nun da söylediği gibi: Yaşama sanatı, kendine bağımlı olma sanatıdır.
Elbette sistem kendi olabilmenin önüne türlü engeller, tuzaklar koymaya çalışır. En iyisini ben bilirim, ben senin yerine düşünür ve yaparım anlayışını uygulamak için elindeki tüm olanakları ve aygıtları kullanacaktır. Aslolan bunun farkında olmak ve zihnimizde bu oyunları bozmaktır. Olay ve olgulara bize sunulanın ötesinde, araştırarak, sorgulayarak, eleştirel bir yaklaşımla baktığımızda zihin haritalarımız da buna göre şekillenecek ve bize sorun çözme ve karar alma süreçlerimizde yardımcı olacaktır.
***
Önyargılarımızı sorgulamaktan kaçınmak, kendimizden kaçmak anlamına gelir. Uzun süren ve pahalıya mal olan bir önyargıyı yıllar sonra reddetmek elbet kolay değildir. Ama asıl anlaşılmaz olanı, yargımızı çürüten ve bizi onu değiştirmeye yönelten daha sonraki tecrübelere rağmen o yargıda ısrarlı olmamız, gerçeği görmek ve kabul etmek istemeyişimizdir. Bu kabul ve isteği gerçekleştiremediğimiz sürece bireysel ya da toplumsal dünyamızda hayatı güzelleştiremeyeceğiz.
Bize dikte edilen her şeye düşünmeden tamam demek daha kolay gelebilir. Unutmayalım ki; bütün keşifler, soran, sorgulayan kişiler arasından çıktı. Sorgulamak bir arayıştır. Kendini bulmanın, kalıplardan çıkmanın ve dünyayı gerçekten anlamanın yolu, belli kalıp ve şablonların dışında bir keşfe çıkmaktır.









