Tuncer Sağlam’a dokuz kez patoloji yapıldı. Doktorlar pankreas kanserinden şüphelendi, kesin tanı konamadı; yargı ise tahliye için kesin tanı istedi. 7 Kasım’da Ankara Etlik Şehir Hastanesi’nde yaşamını yitirdiğinde iki yıldır tutukluydu. Hastalığı kanıtlanamadığı için bırakılmayan bir insan, sonunda hastalığının kanıtı olarak öldü.
Bu ölüm bir istisna değil. İHD’nin Nisan 2025 raporu cezaevlerinde 335’i ağır en az 1.412 hasta mahpus tespit etmişti; o günden beri güncel bir ulusal liste yok. Adalet Bakanlığı ise soru önergelerine rakam vermiyor. MED TUHAD-FED bugün ağır hasta sayısını 400 ile 500 arasında tahmin ediyor ve süreç başladığından beri 15 hasta tutsağın cezaevinde yaşamını yitirdiğini açıklıyor. İHD 2025’te en az 342 tahliyenin engellendiğini kayda geçirmişti; ÖHD’ye göre bu yılın ilk on ayında sayı en az 116.
Sağlam’dan önce bu yıl Marmara 5 No’lu L Tipi’nde tutulan 70 yaşındaki Mehmet Edip Taşar vardı. On sekiz kez anjiyo olmuş bu kalp hastası için Adli Tıp defalarca “cezaevinde kalabilir” raporu verdi. Taşar mart ayında hastanede öldü. Ekim sonunda 73 yaşındaki Abdullah Tırpan, bacağı kesildikten sonra yoğun bakımda yaşamını yitirdi. Bunlar olurken kapasitesi 305 bin olan cezaevlerinde 434 bin kişi tutuluyor ve bu kalabalık, sevki geciktiren her uygulamanın etkisini katlıyor.
Tabloyu ağırlaştıran, sorunun bir yasa boşluğundan doğmaması. Hastalığı nedeniyle cezaevinde yaşamını tek başına sürdüremeyen hükümlünün infazının ertelenmesi 2013’ten beri kanunda yazılı. 2014’te tahliyeyi engelleyen tehlike ölçütüne “ağır ve somut” kaydı eklendi. Aynı yıl Adalet Bakanı Bekir Bozdağ HDP heyetine yeni bir hazırlık olduğunu söyledi; 2022’de aynı bakan aynı sözü tekrarladı. Geçen yıl 10. Yargı Paketi’yle konutta infaz yolu açıldı, Şubat’ta Meclis’teki komisyonun raporu hasta ve yaşlılar için infaz ertelemesinin değerlendirilmesini tavsiye etti. On üç yıl boyunca metinler çoğaldı, kapı açılmadı.
Kapıyı tutan, yasanın etrafına örülmüş veto noktaları. Üniversite hastanesinin “cezaevinde kalamaz” raporu, Adli Tıp onaylamadıkça hükümsüz. Adli Tıp onayladığında da karar emniyetin görüşüne düşüyor: yüzde 96 engelli gazeteci İrfan Yılmaz’ın erteleme talebi, emniyetin onun örgüt mensuplarına sempati duyduğu değerlendirmesiyle geri çevrildi. İdare ve gözlem kurulları koşullu salıverilmeyi soyut gerekçelerle erteliyor, ağırlaştırılmış müebbet hükümlülerinin infazına hiçbir koşulda ara verilmiyor. Tutuklular ise bu tartışmanın neredeyse tamamen dışında kaldı. Oysa Sağlam tutukluydu ve onu bırakmak için yeni bir yasaya gerek yoktu; bir hâkimin tutukluluğu adli kontrole çevirmesi yeterdi. Kesin tanı beklentisi de kanundan çok uygulamanın ürettiği bir engel.
Bu tabloda iyi niyetten söz etmek meseleyi küçültür. Ortadaki şey, güvenlik aklının sağlık hakkı üzerinde kurduğu vesayettir ve bu vesayetin her halkası bir imzayla gevşetilebilir. Süreç tam da bu yüzden hasta tutsaklarda bir eşiğe dayanıyor. Devletin “Terörsüz Türkiye” adını verdiği, Kürtlerin barış ve demokratik toplum dediği yol, yeni bir yasa beklemeden verilebilecek ilk sınavını cezaevinin kapısında veriyor.
Muhataplar da belli. Adalet Bakanlığı tam teşekküllü hastane listesini genişletip Adli Tıp’a süre sınırı koyabilir; sevklerdeki ağız içi arama ve kelepçeli muayene dayatmasını bir genelgeyle kaldırabilir, hasta mahpus sayısını da düzenli olarak açıklayabilir. Cumhurbaşkanlığı, Anayasa’nın 104. maddesindeki sürekli hastalık nedeniyle cezayı kaldırma yetkisini ağır hasta listesi için kullanabilir. Çerçeve yasa kurulu hasta tutsakları ilk gündem maddesi yapabilir; Meclis de kendi komisyonunun tavsiyesini partiler üstü bir teklife dönüştürebilir. Barolar ve tabip odaları bağımsız hekim raporlarıyla, hak örgütleri güncel ve isimli bir listeyle bu talebin zeminini sağlamlaştırabilir. Zaman da dar: Kayseri Bünyan’da tutulan Evin Zapsu kanser şüphesiyle biyopsi sonucunu beklerken, Tekirdağ’da akciğer kanseri ameliyatı geçiren Ali Osman Köse’nin erteleme başvuruları birer birer reddedildi.
MED TUHAD-FED Eşbaşkanı Kerem Canpolat, Sağlam’ın ardından her tabutun toplumdaki güven duygusunu zedelediğini söyledi. Eşiğin aşılıp aşılmadığını, cezaevlerinden gelecek bir sonraki haberin bir cenazeyle mi yoksa bir tahliyeyle mi başlayacağı gösterecek.
