Sincan Kadın Kapalı Cezaevinde yaşanan hak ihlallerine ilişkin tutsaklarla yapılan görüşmeler sonucunda hazırlanan ÇHD – ÖHD – CİSST raporunda, sağlık hizmetlerine erişimden barınma koşullarına, kötü muameleden disiplin uygulamalarına kadar birçok alanda ağır hak ihlalleri yaşandığı belirtildi
Çağdaş Hukukçular Derneği (ÇHD), Özgürlük için Hukukçular Derneği (ÖHD) ve Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği (CİSST) avukatlarından oluşan bir heyetin, Temmuz ayında Sincan Kadın Kapalı Cezaevi’nde yaptığı ziyaretlere ilişkin rapor yayımlandı. Cezaevinde tutulan 14 kadın ile yapılan görüşmeler sonucunda hazırlanan raporda, kadınların sağlık, barınma, hijyen, güvenlik ve sosyal haklara erişim konusunda ciddi sorunlarla karşı karşıya olduğu belirtildi. İhlallerin tutsakların yaşamını ve fiziksel bütünlüğünü tehdit eden bir boyuta ulaştığına dikkat çekilen raporda, cezaevi idaresinin tutsakların taleplerine yaklaşımının da altı çizildi.
En az 4 tutsak kadın intihar etti
Raporda, 2026 yılında cezaevinde en az 4 kadının yaşamına son verdiği belirtilerek tutsakların anlatımlarına göre ölümlerin öngörülebilir ve önlenebilir olduğuna işaret edildi. Tutsakların aktarımlarına göre yakın zamanda yaşamını yitiren 23 yaşındaki bir kadının ölümüne ilişkin ihmallerin olduğu belirtildi.
Rapora göre hayatını kaybeden mahpusun ölümünden önce psikolojik destek talebinde bulunduğu, ancak bu talebin hapishane psikoloğu tarafından görmezden gelindiği aktarıldı. Raporda, ölümün ardından başlatılan adli ve idari soruşturma süreçlerinin şeffaf, bağımsız ve etkili biçimde yürütülüp yürütülmediğinin kamuoyu tarafından bilinmediği ifade edildi. Bu ölümlerin yanı sıra farklı tutukluların intihar girişiminde bulunduğu ve kendilerine zarar verdiği aktarıldı, cezaevindeki koşulların yaşam hakkı bakımından yarattığı risklere dikkat çekildi.
Kötü muamele iddiaları
Cezaevi personelinin tutuklulara yönelik tutumlarına ve kötü muamele iddialarına yer verildi. Koğuş değişikliği talebi karşılanmayan bir kadın tutukluya cezaevi müdürü tarafından mazgal arasından jilet verildiği, tutuklunun bunun ardından boynunu kesmesi üzerine koğuş değişikliği talebinin kabul edildiği kaydedildi. 18 yaşından küçük bir tutuklu çocuğun intihar girişiminde bulunmasının ardından süngerli odaya alındığı aktarıldı. Cezaevi müdürünün bir tutukluya “Siz kimsiniz, sizi burada öldürürüm” sözleriyle hakaret ve tehditte bulunduğu, gardiyanların da tutuklulara hakaret ettiği ve aşağılayıcı el hareketlerinde bulunduğu yönündeki beyanlara vurgu yapıldı.
Sağlık hakları ihlal edildi
Raporda, kadın tutukluların sağlık hizmetlerine erişiminde yaşanan sorunlar sıralandı. Jinekolojik tarama ve doğum kontrolü gibi koruyucu sağlık hizmetlerinin düzenli yapılmadığı, bazı tutukluların doğum kontrolü için hastaneye sevk edilmeyi haftalarca beklediği belirtildi.
Ücretsiz dağıtılan pedlerin kalitesiz olduğu, kişisel hijyen ihtiyaçları için yalnızca duş jeli verildiği aktarıldı. Astım hastası olan ve düzenli risperidon kullanması gereken bir tutukluya, gardiyanlar tarafından ilacının ancak ağzını açması koşuluyla verildiği, bu uygulamaya karşı çıkması üzerine hakkında disiplin soruşturması başlatıldığı kaydedildi.
Gebelik veya ileri yaş gözetilmeksizin, tedavi amacıyla hastaneye sevk edilen tüm mahpuslara kelepçe takıldığı aktarıldı.
Barınma koşulları ve disiplin adı altında cezalandırmalar
Barınma koşullarına ilişkin tespitlerde, 24 kişilik kapasiteye sahip bir koğuşta 34 kadın tutuklunun bulunduğuna dikkat çekildi. Bazı tutukluların tuvalet ve banyo önüne serilen yataklarda uyumak zorunda kaldığı, bu durumun hijyen sorunlarına yol açtığı ifade edildi.
Disiplin uygulamalarına ilişkin olarak bir koğuşta yaşanan tartışma gerekçe gösterilerek koğuşun tamamına hücre cezası verildiği, tutukluların 5-17 Temmuz tarihleri arasında 12 gün boyunca hücrede tutulduğu ve havalandırmaya çıkarılmadığı kaydedildi. Bu süreçte tutukluların gıda zehirlenmesi yaşadığı, günlerce kusma ve ishal şikâyetleri bulunmasına rağmen sağlık müdahalesi yapılmadan hücrede bırakıldıkları belirtildi.
9 tutsağın tahliyesi engelleniyor
Raporda, politik kadın tutsakların koşullu salıverilme haklarının İdare ve Gözlem Kurulu kararlarıyla engellendiğine ilişkin bilgilere de yer verildi. İdare ve Gözlem Kurulu’nun hukuki dayanaktan yoksun gerekçelerle tutsakların tahliyelerini ertelediği, erteleme sürelerinin 3, 6, 9 veya 12 ay şeklinde olduğu aktarıldı.
Uygulamanın ilk olarak Sincan Kadın Kapalı Cezaevi’nde yoğunlaştığı ve daha sonra diğer cezaevlerine yayıldığı belirtilen raporda, Sincan’ın bu uygulama bakımından pilot cezaevi işlevi gördüğü değerlendirmesine yer verildi. Raporda, 9 siyasi kadın tutsağın tahliyesinin İdare ve Gözlem Kurulu kararlarıyla ertelendiği vurgulandı.
Heyetin talepleri
Rapor heyeti, raporda yer verilen tespitler doğrultusunda hayatını kaybeden mahpusların ölümlerine ilişkin soruşturmaların bağımsız, etkili ve şeffaf biçimde yürütülmesini, hapishane müdürü hakkındaki iddiaların ivedilikle soruşturulmasını ve soruşturma süresince görevden uzaklaştırılmasını talep etti. Ayrıca tüm hapishanelerde sağlık, barınma ve disiplin uygulamalarının bağımsız kurumlarca düzenli ve habersiz biçimde denetlenmesi, kadın mahpusların cinsiyete özgü sağlık ve hijyen ihtiyaçlarının Bangkok Kuralları’na uygun biçimde karşılanması, İdare ve Gözlem Kurullarının koşullu salıverilme değerlendirmelerinde nesnel ve kanuni ölçütlere bağlı hareket etmesi ve 9 siyasi kadın mahpus bakımından verilen erteleme kararlarının bağımsız biçimde incelenmesi çağrısında bulunuldu.
HABER MERKEZİ
