• İletişim
  • Yazarlar
  • Gizlilik Politikası
17 Kasım 2026 Salı
Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Görüntüle
ABONE OL!
GİRİŞ YAP
Yeni Yaşam Gazetesi
JIN
  • Anasayfa
  • Gündem
    • Güncel
    • Yaşam
    • Söyleşi
    • Forum
    • Politika
  • Günün Manşeti
    • Karikatür
  • Kadın
  • Dünya
    • Ortadoğu
  • Kültür
  • Ekoloji
  • Emek
  • Yazarlar
  • Panorama
    • Panorama 2025
    • Panorama 2024
    • Panorama 2023
    • Panorama 2022
  • Tümü
  • Anasayfa
  • Gündem
    • Güncel
    • Yaşam
    • Söyleşi
    • Forum
    • Politika
  • Günün Manşeti
    • Karikatür
  • Kadın
  • Dünya
    • Ortadoğu
  • Kültür
  • Ekoloji
  • Emek
  • Yazarlar
  • Panorama
    • Panorama 2025
    • Panorama 2024
    • Panorama 2023
    • Panorama 2022
  • Tümü
Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Görüntüle
Yeni Yaşam Gazetesi
Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Görüntüle
Ana Sayfa Kültür

Payizokların izinde bir Finlandiyalı

17 Kasım 2026 Salı - 23:00
Kategori: Kültür, Manşet, Söyleşi

Payizok üzerine akademik araştırmalar yapan Finlandiyalı müzik araştırmacısı Meri-Sofia Lakos ile konuştuk:

Kürtçe, farklı lehçeleriyle oldukça zengin bir dil. Üstelik bu lehçeler arasında belirgin farklılıklar bulunuyor. Kürt müziğiyle tanışmamın ardından, 27 yaşındayken Kurmancî ve Soranî öğrenmeye başladım

Bana göre dengbêj geleneği ve kilamlar, Kürt dilinin, tarihinin ve kolektif hafızasının korunmasında son derece önemli bir role sahip. Dengbêjliğin farklı türleri, özellikle Payizok geleneği daha kapsamlı incelenmeli

Roni Nasır Kaya

Kürt müziği, çeşitli bölgelerdeki farklı melodik yapıları, zengin sözlü anlatım geleneği ve kuşaktan kuşağa aktarılan kilamlarıyla önemli bir kültürel miras oluşturuyor. Bu mirasın pek çok yönü araştırılmayı ve belgelenmeyi bekliyor. Kürt müzik araştırmacıları ve derlemecileri kadar yurtdışından değişik ülkelerden müzik araştırmacıları ve müzisyenler de Kürt müziğine ilgi duyup onunla ilgili araştırmalar yapıyor. Bunlardan biri Finlandiyalı müzisyen ve müzik araştırmacısı Meri-Sofia Lakos. Lakos özellikle Payizok kilamları üzerine yürüttüğü araştırmalarla bu alandaki bilgi birikimine katkı sunmayı amaçlıyor. Kürt müziğinin farklı biçimlerinin tarihsel geçmişleri ve sözlü gelenekleriyle birlikte ele alınması gerektiğini belirten Lakos dengbêjlik, Hûre ve Payizok gibi alanlarda daha kapsamlı bilimsel çalışmalara ihtiyaç olduğuna dikkat çekiyor. Kürt müziğinin farklı biçimlerini ve yeterince araştırılmamış yönlerini Meri-Sofia Lakos ile konuştuk.

  • Öncelikle kendinizden ve müzikle ilişkinizden söz eder misiniz?

Müzik, çocukluğumdan bu yana hayatımın önemli bir parçası oldu. Müzikle iç içe olan bir ailede büyüdüm. Müzisyenliği bir yaşam biçimi olarak görüyorum. Farklı müzik gruplarında şarkı söylüyor, enstrüman çalıyor ve zaman zaman müzik dersleri veriyorum. Müzik benim için hem bir hobi hem de bir meslek.

  • Kürt dili ve müziğiyle nasıl tanıştınız? Sizi bu kültürle buluşturan etken neydi?

Kürt müziğine ilgim, 18 yaşındayken Berlin’de tesadüfen Kürt müziği dinlememle başladı. Dinlediğim müzik, çocukluğumdan beri aşina olduğum Yunan halk müziğini biraz andırıyordu. Finlandiya ve Yunanistan’ın yanı sıra başka ülkelerin halk müzikleriyle de ilgileniyordum. Kürt müziğinin özellikle canlı, hatta neşeli diyebileceğim yönü beni etkilemişti. Bir yıl sonra kütüphaneden ödünç aldığım bir CD’de serbest ritimli bir şarkıya denk geldim. Bu şarkı bana oldukça hüzünlü gelmişti. O dönemde Kürtlerin yaşadığı zorluklar hakkında da bazı şeyler duymuştum. Müzikteki bu hüzün ile Kürtlerin yaşadığı sorunlar arasında bir bağlantı olup olmadığını düşünmeye başladım. Bir yanda canlılık ve renk, diğer yanda hüzün… Bütün bunlar bende derin bir karşılık buluyordu.

Kürt müziğinin ya da danslarının yer aldığı etkinlikler olduğunda mutlaka katılıyordum. Zamanla Kürt müziği kayıtlarını ödünç almaya başladım. Ancak Kürtçe şarkı söylemeye cesaret etmem birkaç yılımı aldı. Gençliğimden beri Fince ve Yunanca’nın yanı sıra başka dillerde de şarkı söylüyordum. Fakat Kürtçe daha fazla şarkı söyleyebilmek için öncelikle bu dili en azından belli bir ölçüde anlamam gerektiğini düşünüyordum. Kürtçe, farklı lehçeleriyle oldukça zengin ve ilgi çekici bir dil. Üstelik bu lehçeler arasında belirgin farklılıklar da bulunuyor. 27 yaşındayken Kurmancî ve Soranî öğrenmeye başladım.

  • Helsinki Üniversitesi’nde etnomüzikoloji eğitimi alıyorsunuz. Kürt müziği üzerine akademik çalışmalar da yürütüyorsunuz. Tezinizin konusuna karar verdiniz mi? Şimdiye kadar hangi alanlarda araştırmalar yaptınız?

Aslında henüz tam olarak karar vermiş değilim. Çünkü Kürt müziğinin çok farklı biçimleri var ve her bölgenin kendine özgü söyleyiş gelenekleri bulunuyor. Ancak son yıllarda Payizok üzerine iki araştırma makalesi kaleme aldım. Bunlardan biri İngilizce, diğeri Fince yayımlandı. Ayrıca dilbilim profesörü Salih Akın ile müzikolog ve dilbilimci Dr. Agnes Grond’un yürüttüğü disiplinlerarası bir araştırma projesine müzik araştırmacısı olarak katılacak olmaktan mutluluk duyuyorum. Yakında başlayacak proje, Avrupa diasporasında yaşayan Kürt dengbêjlerin müzik geleneğini araştırmayı amaçlıyor.

  • Etnomüzikolojiye ilginiz nasıl başladı? Sizi Hewraman bölgesinin müzik geleneği üzerine çalışmaya yönelten neydi?

Etnomüzikolojiye ilgim, 2012-2013 yıllarında Tiflis’te Gürcü halk müziği üzerine eğitim aldığım dönemde başladı. Uluslararası Geleneksel Polifoni Araştırma Merkezi tarafından yabancı öğrenciler için düzenlenen programa katılmıştım. Bu eğitim sırasında Hewraman bölgesinin şarkı geleneğine ilgi duymaya başladım. Özellikle bu müziğin polifoni araştırmaları açısından taşıdığı potansiyel dikkatimi çekiyordu.

O dönemde Hewraman kökenli, Paveh kentinden etnomüzikolog, müzisyen ve besteci Ashkan Nazari ile tanıştım. Onun çalışmalarından çok şey öğrendim. Nazari, Hewraman’ın yanı sıra diğer Kürt topluluklarının müzikleri üzerine de araştırmalar yapmıştı. İlk makalelerini Farsça kaleme almış, daha sonra İngilizce yazmaya başlamıştı. Kendisi şu anda ABD’de doktora eğitimine hazırlık programında öğrenim görüyor.

  • Tiflis’teki çalışmalarınız daha sonra nasıl devam etti?

2019 yılında Tiflis’te, Geleneksel Polifoni Araştırma Merkezi tarafından düzenlenen Geleneksel Polifoni Sempozyumu’nda Hewraman bölgesinin kilam geleneği üzerine bir sunum yaptım. 2021 yılında Ashkan Nazari de aynı sempozyumda bir sunum gerçekleştirdi. Ayrıca kendisiyle ortak bir sunum yapma fırsatımız oldu. 2023 yılında Doğu Kürdistan’da görülen bir şiir söyleme biçimi olan Hûre üzerine araştırma makalemi tamamladım.

  • Payizok üzerine araştırmanızda başka kültürlerin müzik gelenekleriyle de karşılaştırmalar yaptınız. Bu çalışmalarda hangi benzerlikleri tespit ettiniz?

Çalışmamın sonuçlarını 2024 yılında Tiflis’te düzenlenen söz konusu sempozyumda sundum. Araştırmamda başka kültürlerin şarkı gelenekleriyle karşılaştırmalara da yer verdim. Özellikle Doğu Gürcistan’ın Kartli-Kaheti bölgesine ait bazı şarkıların, kimi Payizok örnekleriyle benzerlikler taşıdığını gördüm. Seyda Goyan da bu benzerliği fark etmişti. Ayrıca Yunanistan’ın Tesalya, Epir ve Makedonya bölgelerinin yanı sıra Güney Arnavutluk ve Kuzey Makedonya’da da Payizok’a benzer vokal söyleyiş biçimlerinin bulunduğu sonucuna vardım.

Bu yıl da Seyda Goyan ile aynı dönemde Tiflis’teydik. Onun sunumu dengbêj geleneği üzerineydi. Ben ise Epir, Kartli ve Botan-Behdînan bölgelerindeki bazı şarkı geleneklerini karşılaştıran bir sunum yaptım. Payizokları genel olarak ele aldığım Fince sunumum da Musiikin Suunta adlı dergide yayımlandı. Bütün bu çalışmaların bir şekilde birbirine bağlandığını hissediyorum.

Payizokların çağları aşan, zamana direnen bir niteliğe sahip olduğunu düşünüyorum. Bazı müzisyenlerin bu ezgilerden ilham alarak enstrüman eşlikli düzenlemeler yaptığını görüyoruz. Bu düzenlemelerde zaman zaman şaşırtıcı armonik yapılarla karşılaşmak da mümkün.

  • Dengbêj geleneği ve kilamlar, Kürtlerin kolektif hafızasında nasıl bir rol oynuyor?

Bana göre dengbêj geleneği ve kilamlar, Kürt dilinin, tarihinin ve kolektif hafızasının korunmasında son derece önemli bir role sahip. Kürtlerin kolektif hafızasının genel olarak tarih araştırmalarına da katkı sunabileceğini düşünüyorum. Dengbêj geleneği, birçok açıdan yaşayan bir arşiv niteliği taşıyor.

  • Kürt müziğini Finlandiyalı bir sanatçı ve araştırmacı olarak nasıl değerlendiriyorsunuz?

Kürt müziği çok yönlü ve zengin. Her bölgenin ve her lehçenin kendine özgü müzikal özellikleri var. Burada şunu da belirtmek isterim: Bu zenginliğin yalnızca bir bölümünü tanıyorum. Ancak Kürt müziğindeki çeşitliliğin farkındayım. Zaten bu kadar geniş bir müzik kültürünün tamamını tanımak da mümkün değil.

  • Araştırmalarınızın uluslararası alanda nasıl bir katkı sunmasını umuyorsunuz?

Araştırmamın hem Kürt müziğinin daha fazla tanınmasına hem de Kürtlerin uluslararası alandaki görünürlüğünün artmasına katkı sunmasını umuyorum. Ayrıca bunun Kürtlerin içinde bulunduğu koşullar üzerinde de olumlu bir etkisi olmasını diliyorum. Belki de Kürt müziğinin büyük ölçüde sözlü gelenek aracılığıyla günümüze ulaşmış olmasından kaynaklanıyor; bu müzikte belirli bir esneklik var.

  • Sizce Kürt müziğinde hangi gelenekler ve müzikal biçimler daha fazla araştırılmayı bekliyor?

Bence dengbêjliğin farklı türleri üzerine daha fazla araştırma yapılmalı. Özellikle Payizok geleneğinin daha kapsamlı biçimde incelenmesi gerektiğini düşünüyorum. Payizok’un kökeninin Botan bölgesine dayandığı kabul ediliyor. Bunun yanı sıra Serhat ve Botan bölgelerindeki dengbêjlik gelenekleri ve icra biçimleri arasındaki farklılıklar da araştırılmaya değer bir konu. Hewraman bölgesine özgü kilam biçimleri ve Hûre de daha fazla araştırılması gereken alanlar arasında yer alıyor. Bu konularda İngilizce ve diğer dillerde bilimsel çalışmalar yapılması ve kaynaklar oluşturulması önemli. Aynı şekilde Botan bölgesinde enstrüman eşliği olmadan, dans edilerek seslendirilen pentatonik karşılıklı kilamlar da araştırılmayı bekliyor.

Bir başka ilgi çekici araştırma konusu ise Hûre, Siyawçamanê ve Payizok’un yanı sıra Heyranok ve Lawiklerde de karşımıza çıkan hece birleşimleri ve küçük sözcükler. Geçmişin karanlığında kalmış bu ifadelerin olası anlamları üzerine daha fazla araştırma yapılabilir. Aslında araştırılmayı bekleyen o kadar çok konu var ki!

  • Geleneksel Kürt müziğinin günümüzdeki durumunu ve genç kuşakların bu gelenekle ilişkisini nasıl değerlendiriyorsunuz?

Günümüzün hızlı yaşam temposunun, enstrümansız seslendirilen kilamları ve özellikle serbest ritimli şiirsel söyleyiş geleneğini olumsuz etkilediğini düşünüyorum. Ancak son yıllarda bu alanda olumlu gelişmeler de yaşanıyor. Farklı yerlerde dengbêjlik ve Hûre festivallerinin daha sık düzenlenmesi bunun örneklerinden biri. Genç kuşak da dengbêjliğin ve diğer geleneksel kilam biçimlerinin değerini giderek daha fazla fark ediyor.

Diğer yandan, geleneksel müzikte enstrüman kullanımının yaygınlaşması, elektronik çalgıların devreye girmesi ve remix çalışmaları, bu eserlerin daha geniş kitlelere ulaşmasına katkı sağladı. Bu tür yenilikçi yaklaşımlar farklı biçimlerde değerlendirilebilir. Ancak geleneksel müzik biçimlerinin tanınmasına ve daha geniş çevrelerde görünürlük kazanmasına katkıda bulundukları açık.

 

PaylaşTweetGönderPaylaşGönder
Önceki Haber

 Rusya’da uçak düştü

Sonraki Haber

Sisifos sandığı

Sonraki Haber

Sisifos sandığı

SON HABERLER

Sarbel Hannan: Kürtler kenetlenmezse kazanımlarını kaybedebilir

Yazar: Yeni Yaşam
17 Kasım 2026

Yasanın ötekisi, ötekinin ilkesi

Yazar: Yeni Yaşam
17 Kasım 2026

Sayıştay Dîlok BŞB’de 84 iş güvenliği kusuru tespit etti

Yazar: Yeni Yaşam
17 Kasım 2026

IRA, ANC ve şimdi PKK; illa ki aleniyet

Yazar: Yeni Yaşam
17 Kasım 2026

Sisifos sandığı

Yazar: Yeni Yaşam
17 Kasım 2026

Payizokların izinde bir Finlandiyalı

Yazar: Yeni Yaşam
17 Kasım 2026

 Rusya’da uçak düştü

Yazar: Yeni Yaşam
17 Kasım 2026

Bir Kategori Seçin Lütfen…

  • İletişim
  • Yazarlar
  • Gizlilik Politikası
[email protected]

© 2022 Yeni Yaşam Gazetesi - Tüm Hakları Saklıdır

Welcome Back!

Login to your account below

Forgotten Password?

Retrieve your password

Please enter your username or email address to reset your password.

Log In

Add New Playlist

E-gazete aboneliği için tıklayınız.

Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Görüntüle
  • Tümü
  • Güncel
  • Yaşam
  • Söyleşi
  • Forum
  • Politika
  • Kadın
  • Dünya
  • Ortadoğu
  • Kültür
  • Emek-Ekonomi
  • Ekoloji
  • Emek-Ekonomi
  • Yazarlar
  • Editörün Seçtikleri
  • Panorama
    • Panorama 2025
    • Panorama 2024
    • Panorama 2023
    • Panorama 2022
  • Karikatür
  • Günün Manşeti

© 2022 Yeni Yaşam Gazetesi - Tüm Hakları Saklıdır