Kadınlar, 25 Kasım’da şiddete karşı eşit, özgür ve adil bir yaşam talebiyle alanlara çıkmaya hazırlanıyor. Ayla Akat Ata, ‘Gelin sokakta, salonda, etkinlik nerede olursa olsun buluşalım; hep beraber sözümüzü söyleyelim, omuz omuza verelim ki kadın örgütlülüğünü güçlü kılalım’ dedi
Dominik Cumhuriyeti’ni 1930-1961 yılları arasında yöneten diktatör Rafael Trujillo’ya karşı demokrasi ve insan hakları mücadelesi veren Mirabal Kardeşler’in (Patria, Minerva ve María Teresa) katledildiği gün olan 25 Kasım, 1981 yılında Latin Amerika Kadın Kurultayı, 1999 yılında ise Birleşmiş Milletler tarafından “Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü” ilan edildi.
Tüm dünyada Mirabal Kardeşler’in maruz kaldığı şiddet nedeniyle öfkeye dönüşen 25 Kasım, sembolik bir anlam taşımanın ötesinde, günümüzde artan şiddet biçimlerinin kadınları nasıl etkilediği ve buna karşı verilen kesintisiz mücadeleyle anılıyor. Türkiye, Kürdistan ve tüm dünyada kadınlar, bu sene de çeşitli eylemlerle alanlara çıkmaya hazırlanıyor.
Şiddetin farklı biçimleri ve yeniden üretimi
Şiddet, “sert, kaba kuvvet kullanımı ve bireyin fiziksel, ruhsal ya da sosyal bütünlüğüne zarar veren her türlü eylem” olarak tariflenirken günümüzde kadınlar başta olmak üzere çocuklar ve tüm canlılar üzerinde fiziksel şiddetin ötesine geçen bir olgu olarak karşımıza çıkıyor. Psikolojik, cinsel, ekonomik, dijital şiddet, flört şiddeti ve ısrarlı takibi de içerisine alan şiddet biçimlerinin günümüz dünyasında eğitim, aile, medya, kültür ve dinî kurumlar aracılığıyla nasıl yeniden üretildiğine tanıklık ediliyor. Filozof Louis Althusser’in devletin ve iktidarın sürekliliğini sağlama mekanizmaları olarak nitelendirdiği bu “ideolojik aygıtlar”, fiziksel şiddete başvurmadan, rıza üretme yoluyla mevcut düzeni ve hiyerarşiyi meşrulaştırdı.
Aile içinde görünmez kılınan şiddet
Şiddetin mikro düzeyde görünmez kılındığı alanlardan biri olan aile kurumu içerisinde şiddet, hiyerarşiden beslenen ve evdeki erkeğin (baba, dede, abi, kardeş, yakın akraba) kendinde hak gördüğü bir olguya dönüştü. Hane içerisinde yaşanan her türlü şiddet, çoğu zaman “kol kırılır yen içinde kalır”, “aile arasına girilmez” anlayışıyla örtülürken şiddet mağduru kadınların çığlığı ise duyulmaz oldu.
Eğitim ve kültür şiddeti nasıl besliyor?
Evdeki erkeğin kadına uyguladığı şiddete tanıklık ederek büyüyen çocuklar, eğitim hayatına başladığında “erkek-kız” çocuğu ayrımını en çok bu alanlarda görmeye başladı. Toplumsal yapının üretmiş olduğu koşullar ve aşılamaz kalıplar, eğitim sistemiyle birleştiğinde mevcut düzenin değerlerini yeniden üretti. Türkiye’de son zamanlarda okullara kadar inen şiddet hâli ise “bireysel” bir vaka olarak ele alınamayacak kadar derin. Ekonomik kriz, derin yoksulluk, güvencesizlik, toplumsal çözülme ve caydırıcı cezalar yerine cezasızlık politikasının etkili olması, şiddeti besleyen etkenler arasında. Zamanla yabancılaşmaya, öfkeye ve nefrete evrilebilen bu tablo, okullarda karşılaştığımız şiddet biçimlerine dönüştü.
Din ve kadın üzerindeki tahakküm
Toplumsal yapıyı ve cinsiyet hiyerarşisini doğallaştıran en köklü kurumlardan bir diğeri de din oldu. Kadın, bu kurumun hem yeniden üretiminde kilit rol oynayan hem de onun sınırlandırmalarına en çok maruz kalan ana özne durumunda. Çocukları eğiterek sisteme dâhil etme görevi üstlenen kadının “annelik”, “ev kadınlığı”, “fedakârlık” ve “itaat etme” rolleri ise kutsal dinî kitaplar üzerinden meşrulaştırıldı. Ailenin kutsandığı yerde kadın, bu kez ücretsiz ev içi emeğiyle sömürülen ve ikincil konumda olan özne hâline geldi. İktidarın aile ve din üzerinden sürdürdüğü kadın politikası, kadını kamusal alandan uzaklaştırarak ev içine hapsetti ve şiddetin artışına zemin hazırladı.
Medya şiddeti nasıl sıradanlaştırıyor?
Haber bültenleri, diziler, filmler, gündüz kuşağı programları ve dijital medya, şiddeti sansasyon ve reyting nesnesi hâline getirdi. Diğer yandan eril tahakkümü, nefret söylemini veya ayrımcılığı yeniden üretip sıradanlaştırarak ideolojik bir işlev gördü. Ekranlarda veya dijital ağlarda sunulan şiddet dili ise toplumsal yapı içindeki eşitsizlikleri doğal veya kaçınılmaz olarak perdeleme görevi üstlendi. Televizyon karşısında hipnotize olmuş kitleler yaratan bu dördüncü güç, çoğu zaman kadına yönelik şiddeti, tecavüzü ve mobbingi sıradan bir eylem olarak izletti. Verilenleri sorgusuz sualsiz izleyen bu kitle, farkında olmadan bu şiddet biçimlerinin yeniden üretilerek meşrulaştırılmasına katkı sundu.
Özgür Kadın Hareketi (TJA-Tevgera Jinên Azad) aktivisti Ayla Akat Ata, kadınların tarih boyunca maruz kaldığı şiddet biçimlerini ve buna karşı yürütülen kadın mücadelesini değerlendirdi. Ayla Akat Ata, şiddet olgusunun bin yılları bulan tarihsel bir geçmişi olduğunu hatırlattı. Ayla Akat Ata, “Her dönemin kendi rengini, kendi gerçekliğini, kendi şiddet yöntemini içinde barındıran ve bugün de karşımıza işte dijital şiddet olarak çıkan şiddet türlerini içinde barındıran, kadının evde, okulda, sokakta, iş yerinde maruz kaldığı ve yaşamdan koparılabildiği bir gerçeklikten bahsediyoruz. Bunun bir coğrafyası yok, bir sınırı da yok” dedi.
Kadın ve yurttaş hakları bildirgesi: Eşitlik mücadelesinin kökleri
Ayla Akat Ata, şiddet türlerini yaşayan kadınların bir araya gelebilecekleri, birlikte politika üretebilecekleri ya da politika üreticilerini etkileyebilecekleri örgütlülüklere ihtiyaç olduğunu belirtti. “Bunun ne kadar yakınındayız” diyen Ayla Akat Ata, şunları belirtti:
“I. Dünya Savaşı, II. Dünya Savaşı sürecindeki kadın gerçekliğine bakarsak ne kadar zor ve büyük zorlanmaların yaşandığını görürüz. Savaş zamanı erkeğin üstlendiği rolleri bulundukları mekânlarda üstlenen kadınlar, savaş bittikten sonra eğer erkek eve geri dönmüşse tekrar mutfağa gönderildiler ve şiddet kaldığı yerden devam etti. Bir değişim, dönüşüme tanıklık etmedik bu süreçler içerisinde. Dönüp bir 1789 Toplum Sözleşmesi’ne, arkasından kadınların itirazına bakıyoruz. Olympe de Gouges’a, Mary Wollstonecraft’a bakıyoruz. Onların kadınlar ‘uyanın’ diyerek, Kadın ve Yurttaş Hakları Bildirgesi’ni hazırladıkları süreci görüyoruz. Bugün bu gerçekliğe bir ışık tutmak lazım. Dünya kadınları olarak temel insan haklarına sahip olduğumuzu ortaya koyan toplumsal sözleşmelerin geçerli olduğu ülkelerde yaşıyoruz. Ama bu toplumsal sözleşmelerle bize verilen haklar ne yazık ki birlikte yaşadığımız babaya, eşe, kardeşe, hatta ikinci derecede aile bireylerine bile ait olabiliyor. Çoğu kadın katliamının arkasında bu kişileri görebiliyoruz. Bu gerçekliği görüp kadın insan hakları boyutuyla küresel ölçekte kurulan mekanizmaları ne kadar güçlendirebiliriz, yerelleştirebiliriz, yerelden genele -tıpkı MeToo çalışmasında olduğu gibi- yaşanan gerçekliği küresel anlamda tüm dünya kadınlarına nasıl mal edebiliriz, bunlar üzerine tartışmak lazım.”
‘Eşitsizliklerin kaynağında kadın-erkek eşitsizliği var’
Kadınların maruz kaldığı şiddet biçimlerinin değişim ve dönüşümünde çeşitli kurumların rol oynadığına vurgu yapan Ayla Akat Ata, “Örneğin benim içine doğduğum, büyüdüğüm ve hâlâ yaşamakta olduğum Kürdistan toplumu açısından aile çok önemli bir gerçeklik. Bizim toplumumuzda bir aşiret gerçekliği, ciddi bir inanca bağlılık, dine bağlılık gerçekliği var. Toplumumuzun çok etnikli, çok kimlikli, çok dinli, çok inançlı bir yapısı var. Bunları gören bir yerden çözüm üretmemiz gerekiyor. Bazı kurumlar ve kurumsallaşmış yapılar var. Örneğin biz devletten makro ölçekte görmüş olduğumuz şiddeti aile içerisinde mikro ölçekte görebiliyoruz. Bu durumda ikisi arasında bağ kurmak gerekiyor. Toplumdaki bütün eşitsizliklerin kaynağında kadın-erkek eşitsizliği var. Tarihsel olarak o yüzden bin yıllara dayandırdığımız bir eşitsizlik gerçekliği var. Eğer bu eşitsizlik bugün aile içerisinde, iş yerinde, okulda, sokakta hissediliyorsa ve çok ciddi bir kırım politikasıyla bugünlere gelmişse bunun sonucudur. Dünyada mevcut istatistikler günde 25-30 kadının yaşamını yitirdiğini ifade ediyor. Bizim ülke gerçekliğine baktığımızda bu sayı belki her gün değil ama her ay 20 ile 25 kadının yaşamdan koparıldığını gösteriyor. Şimdi bu kırım politikası karşısında bizim yeniden aileyi, çalışma yaşamını, okulda eğitim sürecini, sokakta toplumsal yaşam içerisinde var olmayı tariflememiz gerekiyor. Eşitliği tanımlamamız gerekiyor. O eşit yaşamın inşası için örgütlülüğü büyütmemiz gerekiyor” ifadelerini kullandı.
‘Kadınların ortaya koymuş olduğu mücadele biçimleri değişti’
Geçmişten bugüne şiddet konusunda nasıl bir değişim yaşandıysa kadınların direnişinin de güçlü bir ivme kazandığını söyleyen Ayla Akat Ata, “Bu mücadeleyi birinci feminist dalgadan bugüne kadar getirirsek 200 yıllık bir tarihi var. Kadınlar bugün 8 Mart gerçekliğine, bir 25 Kasım bilgisine sahipse; 8 Mart’ın arkasında kadınların eşit işe eşit ücret talebi var. 25 Kasım’ın arkasında bir politik kadın gerçekliği var, cezaevi kapısında katledilmiş üç kadın gerçekliği var. Bunların hepsini bilen bir yerden yaklaşmak lazım. Kadınlar bu şiddetin mağduru olmaya devam mı edecekler yoksa şiddetin faillerinin yargılandığı mekanizmaları kurup bu hastalıkların toplumdan doğru yöntemlerle uzaklaştırılması ve toplumun eşit, özgür, adil temelde yeniden inşasının öncüsü mü olacaklar? 5 bin yıldır ezildiğini ifade ettiğimiz ve bir diriliş ruhuyla bugünün kadın örgütlülüğünü sahiplenen kadınların maruz kaldığı şiddet yöntemleri nasıl ki değiştiyse kadınların var olmak için ortaya koymuş olduğu mücadele ve direniş biçimleri de değişti. Artık birbirimizi dinlemeye daha tahammüllüyüz ki kadın konferansı bunun bir göstergesi. Artık birlikte yürümeye daha istekliyiz, kurduğumuz ittifaklar bunu gösteriyor” diye belirtti.
Devam eden Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ne de işaret eden Ayla Akat Ata, “Toplumdaki eşit, özgür sistemin inşasında öncü bir rol oynayacağız. O yüzden bugün sürece izleyen olarak bakmak istemiyoruz, süreci yürütücü gücü olmak için örgütleniyoruz. Kürt kadınlarının mücadele deneyimi, Türkiyeli ve Ortadoğulu kadınlarla buluştu, buluşuyor. Dünya kadınlarına ‘Jin, Jiyan, Azadî’ ile umut oldular. Şimdi o var oluşu bir bedene büründürme zamanı. Bunun için de daha çok çalışmak gerekiyor. Artık politik anlamda söz söyleme noktasında daha ileri bir noktadayız. Artık parlamento çatısı altından bakıyoruz; kadın siyasetçiler bir araya gelip ortak söz kurabiliyorlar. Bizim de yöntemlerimiz değişti, bizim de arayışlarımız değişti. En nihayetinde kadınlar ‘vardık, varız, var olacağız’ dediler. Bunun hiçbir zaman kolay olmadığını ortaya koydular ve bedel ödemeden gerçekleşmeyeceğini de biliyorlar” dedi.
‘25 Kasım’da barış ve özgürlüğün sesi yükselecek’
Ayla Akat Ata, siyasal süreç tartışmalarının gölgesinde 25 Kasım’ı her yerde ve mekânda örgütlediklerini dile getirerek bu yıl 25 Kasım alanlarında en çok duyulacak sözün “barış” ve “özgürlük” olacağının altını çizdi. “Dayanışma, kadın mücadelesini belli bir noktaya getirdi ama özgürlük olmadan o dayanışma her an elimizden alınabilir” diyen Ayla Akat Ata, şöyle devam etti:
“Ancak özgürlük yasal statüye kavuştuğunda bizler hem emeğimizi bugünden yarına taşıyabilme koşullarıyla buluşacağız, hem de daha iyisini yapmak için bir gerekçe olacak. Bu yılın 25 Kasım’ı barışı, özgürlüğü seslendirdiğimiz, bunun için örgütlendiğimiz ve bunun sonuçlarını kamuoyuna paylaşma noktasında en yakın olduğumuz süreç olacak. Kürt kadınları olarak tabii ki özgün taleplerimiz de var. En öncelikli talep Önder Apo’nun özgürlüğüdür, mevcut statüsünün tanınmasıdır, barışın pozitif anlamda yaşanabilmesi için hukuki adımların atılmasıdır. 25 Kasım dolayısıyla hem dayanışmayı yükseltmek hem kadına yönelik her türlü şiddete karşı olduğumuzu ifade etmek hem de yıllardır mücadelesini verdiğimiz barış için alanlarda olacağız. Gelin sokakta, salonda, etkinlik nerede olursa olsun buluşalım; hep beraber sözümüzü söyleyelim, omuz omuza verelim ki kadın örgütlülüğünü güçlü kılalım.”
Haber: Necla Demir Arvas \ MA









