Brezilya’da büyük kentlere göç dayatmalarıyla Kürdistan’da 1990’lardaki göçün arasında çevresel ırkçılık açısından benzerlikler olabileceğini anlatan Machado, Brezilya’da diktatörlük yıllarında bölgelerde iş, temiz su ve eğitim imkânı bulunmadığını, göç edenlerin, kent çeperlerinde kurulan favelalarda yaşamak zorunda kaldığını söyledi
Cemre Nayir
Brezilyalı sosyo-çevresel haklar danışmanı Thales Machado, çevresel ırkçılığın gözden çıkarılan bölgeler meydana getirdiğini ve iklim krizinden en çok etkilenenlerin, iklim krizine en az etki edenler olduğunu belirtti. Machado ayrıca yenilenebilir enerji projelerinin insan hakları ihlallerini sürdürecek bir kılıf olarak kullanılabildiğini gazetemize anlattı.
Çevresel ırkçılık, bir bölgeye tahakküm kuran egemen devlet veya zor gücüne sahip başkaca unsurların, sermaye tekellerinin çıkarlarına kurban edilen, gözden çıkarılan bölgelerin yaratılması için kullanılan tahakküm yöntemleri olarak çeşitli biçimlerde halklar üzerinde uygulanıyor. Kürdistan’daki barajlarla suyun tutulması ve hayvancılıkla geçinen halklara mera alanlarının güvenlikçi politikalarla kapatılması ve 1990’lardaki köy ve mera yakmalar bu işin bir boyutu iken, Körfez Savaşları’nda petrole el koymak için yapılan toplu katliamlar ve bu katliamlarda kullanılan kimyasal silahlarla sağ kalanların göçe zorlanması, üzerinde yaşadıkları toprakların kirletilip yaşanmaz hale getirilmesi, İrlanda’nın 800 yıllık sömürü tarihi boyunca süren plantasyon tarımı pratikleriyle, İrlanda halklarının açlıkla sınanması ve üretilen tüm gıdanın İngiliz Krallığı’na gönderilmesi sonucu çıkan kitlesel açlık krizleri bunun bir başka boyutu. Gazze’ye dönük soykırımda toprakların yakılması, tüm gıda, ilaç ve yakıt girişlerinin engellenmesi su kaynaklarının bombalanması ve tüm Filistin coğrafyasında uygulanan yerleşimci sömürge şiddeti de son yıllarda bu konuyla alakalı çok daha gündem olan bir konu.
Çevresel ırkçılığın Brezilya’da nasıl işlediğini, yenilenebilir enerji projelerinin insan hakları ihlalleriyle ilişkisini ve Kürt halkının yaşadığı benzer süreçleri değerlendiren Brezilyalı hukukçu ve Conectas Direitos Humanos sosyo-çevresel haklar danışmanı Thales Machado, çevresel ırkçılığın yapısal bir sorun olduğunu ve bireysel değil kolektif mücadele gerektirdiğini belirtti. COP31’e alternatif olarak organize edilen ve 15-18 Kasım tarihleri arasında Antalya Mimar Sinan Kongre Merkezi’nde gerçekleştirilen Halkların İklim Zirvesi’ne katılan Machado, Brezilya’nın yaklaşık 400 yıllık kölelik geçmişine ve sömürgeciliğe dikkat çekti.
Gözden çıkarılan bölgeler
Ülkede “ırksal demokrasi” imajının gerçeği yansıtmadığını, toplumun çok ayrışmış olduğunu söyleyen Machado, Afrika kökenlilerin ve Yerli halkların favelalarda veya Yerli topraklarında yaşadığını, buraların sermaye tarafından “gözden çıkarılan bölgeler” olarak tanımlandığını belirtti. Machado, iklim değişikliği kaynaklı aşırı olaylarda en çok ölenlerin bu bölgelerde yaşayanlar olduğunu ifade etti.
Halkların İklim Zirvesi’nde “Parayı Takip Et: Toprak ve Orman Tahribatını Finanse Edenlerden Hesap Sormak” başlıklı oturumda konuşmacı da olan Machado, çevresel ırkçılığın farklı ülkelere aktarılabilir olup olmadığı sorusuna, ırkçılığın “kötü bir teknoloji” ve yapısal bir sorun olarak görülmesi halinde benzerlikler görülebileceğini söyledi. Her bağlamın kendi özgünlüğü olduğunu da ifade eden Machado, Brezilya’nın kendine özgü sömürgecilik, kölelik ve Yerli soykırımı deneyimi olduğunu, ABD ve özellikle Güney Afrika’da benzerlikler olsa da bağlamların çok farklı olduğunu söyledi.
Yeni sömürü yolları
Machado, yenilenebilir enerji projelerinin insan hakları ihlallerini sürdürmek için bir kalkan olarak kullanılabildiğini belirterek, enerji dönüşümünün tek başına yeterli olmadığını ve insan hakları ihlallerinin en ön planda tutulması gerektiğini kaydetti. Machado ayrıca bu bağlamda en önemli güvencenin enerji projelerinde her şeyden önce bölgede yaşayan halkların özgür karar alabildiği, önceden yeteri kadar bilgilendirildiği ve projelere rıza verme süreçlerinin bunlara saygı duyularak sağlandığı koşulların sağlanması olduğunu vurguladı.
Machado, çevresel ırkçılığın yalnızca Brezilya’ya özgü olmadığını, dünya genelinde egemenlerin ezilenlere karşı yürüttüğü bir politika olduğuna işaret etti.
Brezilya’da Kuzeydoğu bölgesinden São Paulo ve Rio gibi büyük kentlere göç dayatmalarıyla Kürdistan’da 1990’lardaki göçün arasında çevresel ırkçılık açısından benzerlikler olabileceğini anlatan Machado, Brezilya’da diktatörlük yıllarında bu bölgelerde iş, temiz su ve eğitim imkânı bulunmadığını, göç edenlerin favela adı verilen emekçi semtlerinde yaşamak zorunda kaldığını söyledi. Çevresel ırkçılığın bu bölgelerde yaşayanların iklim değişikliğinden ve polis şiddetinden en çok etkilenmesi anlamına geldiğini ifade eden Machado, iklim krizi ve onunla birlikte gelişen krizlerden en çok etkilenenler bu kişiler olsa da, krizin ortaya çıkmasında en küçük payı olanlar da yine onlar dedi.
‘Pes edemeyiz’
Machado, çevresel ırkçılığa karşı mücadelede örgütlenmenin altını çizerek, “Bu tür baskılarla karşılaşan halklar örgütlenmeli; bir araya gelerek güçlerini birleştirmeli. Karşımızda duran böyle bir güçle ancak bu şekilde mücadele edebiliriz” dedi. Yapısal değişimin bireysel değil kolektif mücadeleyle mümkün olduğunu söyleyen Machado, “Umutlu olmalıyız ve pes edemeyiz” diyerek sözlerini tamamladı.









