Huyotho d’Beth Nahrin Athronoyo (HBA) Politbüro üyesi Sarbel Hannan, gazetemiz Yeni Yaşam’ın sorularını yanıtladı:
- 1996’dan büyük dersler almalı. Halepçe, Saddam dönemi bunlar büyük trajedilerdi. 1996’da KDP Saddam’a çağrı yaptı… Kürtlerin ve bütün azınlıkların bunu göz önünde bulundurarak hareket etmeleri gerekiyor. Yoksa gafilce avlanırlar. Birisi kaybederse kayıp herkesindir
- Kürtlerin kendi kazanımlarını korumaları gerekiyor. Eğer dik kafayla giderlerse, sorunlar çözülmezse, diyalog kurulmazsa, elde edilen tüm kazanımlarını koruma altına almazlarsa, İran ve Türkiye bunu affetmez. Merkezi hükümetleri güçlendirmek istiyorlar
Mehmet Ali Çelebi
İran Savaşı, Yemen Savaşı, Ukrayna Savaşı ile büyüyen ateş çemberi Kürtleri de etkilerken, bölgesel liderlik peşindeki ülkeler ile Mekke Paktı, Bedir İttifakı gibi yapılar Kürtlerin dili, tarihi, kültürü statüsüne Gordion Düğümü atmaya çalışıyor. Buna karşı Kürt aktörler 2026 sonuna kadar ulusal birlik konferansı düzenlemeyi planlarken, kasım ayında Federe Kürdistan’da KDP ile YNK arasında büyük bir kriz girdabı oluştu. KDP uzun süredir toplanamayan parlamentoyu toplayıp Başkanlık Divanı belirleyince YNK Lideri Bafil Talabani hükümetten çekildi ve Silêmanî’de alternatif hükümet organları oluşturacaklarını ilan etti. Peşmerge güçlerini birleşme töreni de iç dinamiklerle gerçekleşmediğinden özerk statü ve Peşmerge statüsü riske girdi. KDP ve YNK’nin üstünde Türkiye ve İran gölgesinin büyümesi ihtimali arttı. Oysa 35 yılda Kürt birliği adına çok yol katedilebilirdi. BM Güvenlik Konseyi’nin I. Körfez Savaşı döneminde 5 Nisan 1991’de 688 sayılı kararla Uçuşa Yasak Bölge ilan etmesiyle Hewlêr’de “de facto” kurulan otonomi, 2005 Irak Anayasası ile “de jure” halini almıştı. 35 yılda statü geliştirmek yerine kazanımlar Bağdat’a terk edildi. Peşmerge komutanlarından Babaker Zebari 2003-2015 arası Irak Genelkurmay Başkanı idi. Artık makam Kürtlere verilmiyor. Kerkük kenti ile Kerkük çevresindeki Dakuk, Dibis, Havice, Xanekin, Xurmatu 15-17 Ekim 2017’de kaybedilmiştir. Yani birkaç günde Federe Kürdistan’ın yüzde 40 kadarı Bağdat kontrolüne geçmiştir. Kerkük Valiliği makamı, yine çekişmeler nedeniyle 21 Nisan 2026’da Kürtlerin elinden alınmıştır. İki parti seçimleri 2022’den beri yapmayınca özerk yönetim seçim yetkisi Irak Yüksek Mahkemesi tarafından Mayıs 2024’te alınmıştır. Federe Kürdistan’dan doğrudan petrol ihracatı 25 Mart 2023’te Bağdat tarafından durdurulmuştur.
Aynı dönemde farklı coğrafyalardaki örnekler dikkat çekicidir: SSCB dağılma dönemine girerken Federe Kürdistan özerkliğinin oluştuğu yıl 1991’de bağımsız olan Azerbaycan, Gürcistan, Kırgızistan, Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan, Tacikistan, Estonya, Letonya, Litvanya, Slovenya, Belarus, Makedonya gibi ülkelere bakılırsa 35 yılda ne duruma sıçradıkları görülür. Krizi olası ağır tarihsel etkileri tartışılırken gözler aynı zamanda Şengal üzerinde. 26 Ekim 2026’da Şengal Dağı’nda Irak hükümeti ile Şengal Özerk Yönetimi entegrasyon töreni düzenledi. Yine komşu İran’a dair savaş senaryoları kırılganlığın boyutlarını etkileyecek görünüyor. Gelişmeleri Huyotho d’Beth Nahrin Athronoyo-HBA (Beth Nahrin Birlik Partisi) Politbüro üyesi Sarbel Hannan’a sorduk. Hannan, Irak, Federe Kürdistan ve Şengal’deki gelişmelere dair sorularımızı yanıtladı.

- Irak ile Hewlêr arasındaki krizlerin çözümünün nasıl olacağı, İran ve Yemen’deki savaşların Kürtlerin yaşadığı ülkelere ve Kürtlere etkileri tartışılırken 4 Kasım’da Hewlêr’de bir kriz patlak verdi. Ekim 2022’den beri toplanamayan parlamentonun toplanması ve YNK Genel Başkanı Bafil Talabani’nin hükümetten çekilme kararı alması ile alevlenen krizin perde arkasında ne var?
Ortadoğu’ya bağlı olan bir sorundur. Ortadoğu sorunları çözülürse Kürtlerin ve Irak hükümetin sorunları da çözülebilir. Birbirine bağlı. Şimdilik çözülmesi pek mümkün değil. 1996’dan büyük dersler almalı. Halepçe, Saddam dönemi bunlar büyük trajedilerdi. 1996’da KDP Saddam’a çağrı yaptı. KDP Lideri Mesud Barzani idi. Saddam Hüseyin’e çağrı yaptı, anlaşma yaptı. 36. Paralel’in kuzeyine uçuş yasağı vardı, Saddam tank ve asker gönderdi YNK’ye karşı. Onun için Kürtlerin ve bütün azınlıkların bunu göz önünde bulundurarak hareket etmeleri gerekiyor. Yoksa gafilce avlanırlar. Bunların tekrar yaşanmaması için Kürtler, Süryaniler, Êzidîler, Şebekler (Şabaklar) Türkmenler bir araya gelip kendi geleceklerini tartışmalı, partiler üstü olmalılar. Yoksa birisi kaybederse kayıp herkesindir. Onun için Halklar Meclisi kurulmalı. Yoksa Irak’ta nasıl kendi kazanımlarını koruyabilecekler?
Çünkü Ortadoğu riskli bir dönüm noktasından geçiyor. Eğer halklar birbirine kenetlenmese bu süreç acımasız olabilir. Birçok halk kaybedebilir, kazanımları ortadan kalkabilir. Bu istenmeyen olay ne Kürtlerin yararına ne Süryanilerin yararına ne diğer halkın yararına sonuçlar doğurabilir. Onun için herkes çok dikkatli adım atmalı.
- KDP ve YNK peşmergelerinin 21 Eylül’de birleştiği ilan edilmişti. Kısa sürede ipler nasıl kopma noktasına geldi?

KDP ve YNK arasındaki sorunlar yeni değil Mam Celal (Celal Talabani) ile Kak Mesud (Mesud Barzani) arasında bazı anlaşmaları vardı. Mam Celal’in ölümünden sonra anlaşmalara uyulmuyor. Beceremiyorlar, hem kendi arandaki sorunları var, hem KDP’nin derin iç sorunları var. Diyalog yoluna başvurmadılar, direk baskı yoluna başvurdular. YNK’nin talepler çıtası biraz daha yükseldi, haklı olarak yükseldi. Her şey Penin (aile) elinde, onun için bazı tadilatlara gidilebilir. Bütçe olsun, petrol olsun birçok şey var…
- Yani peşmerge birleşmesi töreni görüntüde miydi?
Peşmerge konusunda normalde bir çatıda şekli olarak örgütlenmişlerdi. Yani Peşmerge Bakanlığı adı altında. Kısa bir sürede birleşme olacağını sanmıyorum. Çünkü herkes kendi kontrolündeki belgeleri kontrol ediyor ve peşmergelerini yönetiyor. Yalnız dünyaya duyurdular “birleştik” diye. Amerika’yı memnun etmek içindi. Bunu herkes görüyor, ama herkes olduğu gibi kabulleniyor. Birleşme bir entegrasyondur, ama ne yazık ki ne kendileri inanıyorlar ne kimseyi inandırdılar. Ne de uygulamaya geçirdiler.
- YNK Lideri Bafil Talabani net olarak ne istiyor?
Bafil Talabani, yerel yönetimler düzeyinde bir düzenlemeye gidilmesini istiyor. Petrol, şehir projeleri, doğal gaz kontrolünde… Kürtler ne zaman refah ve imkanları gelişse kendi geçmişlerini unutuyorlar. Barzani bölgesinde bütün projeler Barzani ailesine aittir. YNK bölgesinde bütün projeler Talabani ailesine bağlıdır. Kendilerini paraya, Mappale kaptırdılar, yani şöhrete. Halkı aç bıraktılar, elektrik faturalarını halk ödeyemiyor. Benzin Irak merkezi hükümetinde 450 Irak dinarıdır, Kürdistan bölgesinde 2000- 2500 dinar arasında. Elektriği Ronakî şirketine bağlandılar, halkı çok zor durumda bıraktılar. Özellikle Kürtler ellerindeki nimetlerden hiç yararlanmıyor. Halk olarak, bölge olarak ve uzun vadeli Kürdistan varlığı için yararlanamıyor. YNK Lideri Bafil Talabani’nin KDP’den istediği hükümetin, parlamentonun, bölgesel başkanlığın eşit bir şekilde paylaşılması. Şimdiye kadar KDP bütün bu postları temsil ediyordu. Bölgesel Başkanı, Başbakanı, İçişleri Bakanı’nı, Peşmerge Bakanı’nı, Dışişleri’ni… Onun için YNK hükümeti korumamayı kararlaştırdı.
- Trump’un 31 Mayıs’ta Suriye Özel Temsilcisi sıfatına Irak’ı da eklediği Thomas Barrack, bu tarihten sonra Bağdat’a, Hewlêr’e, Sîlemenî’ye gidip geldi. Suriye’de Alevilerin, Kürtlerin, Dürzilerin öldürülmesinden sorumlu tutulan isimlerden Barrack’ın, Trump yönetiminin, İran ve Türkiye’nin krizde etkisi var mı?

Merkezi yönetimlere biraz daha önem verme Tom Barrack’ın felsefesidir. Suriye’de olan bitenler var, rejimi destekledi. Güçlü bir merkez. Amerika’nın güdümünde belirlenen çerçeve içerisinde iç sorunların çözümünde yetki verildi. Onun için Kürtler de, Aleviler de, Dürziler de, Süryaniler de herkes zararlı çıktı. Bu özellikle İran milislerine karşı odaklanma amaçlı yapılıyor. Buna zaten Mekke Anlaşması dahildir. Bölgedeki İran Savaşı’nda zaten Kürtler bir kenara bırakılmış durumdadır. Bazen “Kürtler İran’a karşı silahlandırılmış” deniliyor, ama bu bir yanıltma propagandası olabilir. Kürtlerin savaşa dahil olmasının söz konusu olacağını sanmıyorum. Eğer İran rejimi hedef alınırsa, rejim ortada kaldırılırsa o zaman Kürtler devreye girebilir.
- Gelişmeler Federe Kürdistan Yönetimi’nin ve bölgedeki halkların geleceğini nasıl etkiler? Statü ve kazanımlar risk altında mı? Federe Kürdistan’daki Kürtler, Êzidîler, Asuri-Süryaniler, Keldaniler, Ermeniler, Yarsanları, Şabakları ne bekliyor?
Kürtlerin kendi kazanımlarını korumaları gerekiyor. Eğer dik kafayla giderlerse, sorunlar çözülmezse, diyalog kurulmazsa, elde edilen tüm kazanımlarını koruma altına almazlarsa, İran ve Türkiye bunu affetmez. Şimdi merkezi hükümetleri güçlendirmek istiyorlar. Bütün azınlıkları merkeze bağlamak istiyorlar. Çünkü Kürdistanlı partiler ne Süryanilere, ne Şebeklere ne de Êzidîlere istenilen düzeyde sahip çıktı. Kendi güdümünde bırakmak istediler. Bu da bir yere kadar gidebilir. Zaten Şebekler, Êzidîler kendi siyasi güçlerini kurdular. Süryaniler merkezin ve Kürdistan bölgesinin iki parçasında kaldılar. Bu süreçte ne KDP’nin ne de YNK’nin bu azınlıklara sahip çıkma kabiliyetleri var.
- ABD 30 Eylül’de Irak’taki tüm askeri üsleri boşaltıp çekildiğini ilan etti. İran etkisindeki Haşdi Şabi’nin silahsızlandırılması için de aynı gün belirlenmişti, sonra uzatıldı. Gelinen aşama için ne söylenebilir?
Trump’ın askerlerini Irak’tan çekmesi için Irak‘la ABD arasında uzun süredir görüşmeler sürdürülüyordu. Haşdi Şabi entegrasyona bağlanacaktır, entegrasyona gelmeyenler kanun dışı ilan edilecektir. Şimdilik bir örneği var Şebekler Alayı, 34. Türkmen Alayı ve 50. Babylon Alayı bütün Kürdistan bölgesinin kontrol noktalarından çekildiler. Bu bir zorunluluktur, çünkü bunların hem Kürdistan bölgesine karşı nefretleri vardı, hem de mafyalaşmış halleri oldu. Haşdi Şabi’de iki ile üç grup, Hizbullah el-Nuceba savaş olursa İran tarafını tutacaklarını söylediler. Birçok yerde bunu dile getirdiler ama Babil vilayetinde Curf es-Sahr ana merkezlerine Irak askeri güçleri, 13 Kasım 2026’da polisi ve emniyeti gitmiş kontrol etmiş. Savaş eşiğinden döndüler. Petrol kaçakçılığı, silah kaçakçılığı vardı, devlet gibiydi. Ağır silahları, yeraltı tünelleri vardı. Zeydi, Babil’de 9 askeri görevden aldı.
- Ali Zeydi Hükümeti ile AKP yönetimi arasında görüşmeler oldu. New York’ta 23 Eylül’de BM oturumları sırasında Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Başbakan Ali Zeydi TSK’nin Musul’un kuzeydoğusundaki Başika-Zilkan Üssü’nü boşaltmasında anlaştı. Boşaltma için Şangal şartı da kondu. Diğer sözü edilen 100’ü aşkın üs ne olacak?

Türkiye, Zilkan askeri kampı boşaltma kararı almış. Irak merkezi hükümetiyle anlaşmışlar. Bu Zeydi liderliğindeki hükümete destek olma, elini güçlendirme hamlesidir. Bu da Mekke İttifakı’nın bir parçasıdır. Bu da İran milislerine karşı bir jesttir. Diğer üsler için Irak ve Türkiye’nin boşaltma müzakereleri olmadı. Yalnız Zilkan kampı için oldu. Türklerin tüm sınır boyunca kontrol noktaları var.
- 26 Ekim 2026’da Irak hükümeti ile Şengal yönetimi arasında Şengal Dağı’nda yapılan entegrasyon anlaşması töreni konusunda ne söylenebilir?

Entegrasyon anlaşmasında tabi ki her şey mükemmel değil, ama bir başlangıçtır. Bir yerden başlamaları gerekiyordu. Bazılarına göre zayıftır, bazılarına göre hiç iyi değil, bazılarına göre çok iyi. Süryaniler ve Êzidîler için kültürel haklar vesaire zaten Irak Anayasası’nda vardı, ama bunu hayata geçirilebilecek güçleri yoktur. Her zaman Süryaniler Kürtlerin ve Şia Arapların etkisindeydi. Êzidîlerin de çoğu KDP’nin kontrolündeydi, kendilerine fırsat verilmedi, kendi haklarını istemelerine imkan vermediler. Êzidîler ve Süryanilerin kendi haklarını istemeleri, kendi aralarında güçlü ittifaklar kurmaları en doğal haklarıdır. Şengal’deki anlaşma Türklerin askeri gücünü çekmeleri için bir destektir. İlk etapta askeri anlaşma yapıldı, daha sonra diğer idari işlemlere geçilecektir. Oradaki özerk yönetimin belediyeleri ve yönetimleri hükumete bağlı belediyelere ve yönetimlere katkı sunacaktır.
Şengal’deki anlaşma Irak kamuoyunda büyük yankı yarattı. Çok pozitif gördüler, devlet en üst düzeyde dile getirdi. Genelde bir rahatlama yarattı, ama bazı dar görüşlü milliyetçi gruplar tahammül etmediler. Anlaşma Şengal bölgesini kendi tapuları görenleri, Êzidîleri kamplarda bırakıp kendi malları gibiymiş kullanmak isteyenleri rahatsız etti. Ama Êzidîler bu anlaşmadan çok memnun kaldılar. Tabi ki bu anlaşma İran’a bağlı milislere sürpriz oldu, oradaki karmaşayı her zaman kullanmak istediler. KDP de aynısını yapıyordu. Şengal’in il olma ihtimali var. Ama Irak hükümetine bağlama konusunda güçlü veriler var. Çünkü Êzidîler Kürdistan’a bağlanmak istemiyorlar.
- Başbakan Mesrur Barzani, Zerevani komutanları 9 Ekim 2020 Şengal Anlaşması’nda neden ısrar ediyor?
2020 Şengal Anlaşması artık işlevsiz hale geldi. KDP iyi biliyor artık geri dönüşü olmayan bir anlaşmaya varıldı. Şengal Direniş Güçleri devletle bütünleşti, artık tek sorunlu kalanlar KDP güçleridir. Êzidîler KDP tarafından sunulan kaymakamı kesinlikle kabul etmiyorlar, etmeyecekler. Böyle bir kararları var. KDP’yi hiçbir zaman Şengal’e sokmama amacı var. Mesela İran, Rojhilat partilerine saldırıyor, açıkça söylüyor “saldırdım” diye. Kor Mor gaz sahasına saldırı oldu. Mesrur Barzani İran saldırıları olduğunda İran’a karşı koymuyor. Ama Şengal için Irak’tan talep ediyor. Kamuoyuna karşı parazit yapıyorlar, oradaki örgütlenmelerini, ordaki peşmerge yapılarını korumak istiyorlar.
- Yeni bir saldırı Şengal’e Êzidîlere olursa ve Irak ordusu DAİŞ’in önünde kaçtığı gibi yine kaçarsa…
Irak Ordusu eğer bir defa daha kaçarsa zaten oradaki entegrasyona bağlanan güçler özellikle Şengal Direniş Güçleri oradalar. Onlar kendi yerlerinde kalacaklar ve orayı savunacaklar.








