Antalya’da COP31 yeşil boyama etkinliği başladı. Küresel ısınmaya çare üretme iddiasıyla toplanan ülkeler, ana teması elektrifikasyon olan zirvede, iklim değil enerji şirketleri için yeni birikim yolları için taşlar döşenmekte
K.Bülent Ongun
BM tarafından düzenlenen 31’inci COP bu yıl Türkiye’de düzenleniyor. Avusturalya ile ortak düzenlenen toplantının ilk gününde; ”Gıda, Tarım ve Sağlık” başlıklarıyla toplantılar yapılacak. Türkiye’de tarım adeta bitirilme sürecine bağlanırken, halkın gıdaya ulaşması ciddi boyutlarda sorun haline gelmiş durumda. Sağlıkta ise özellikle ciddi rahatsızlıkları olanlar ileri tetkiklere ve ilaçlara ulaşamazken, sermayeye devredilen sağlık sistemi; parası olanın faydalandığı olmayanın ise ölüme mahkum edildiği bir sisteme dönüşmüş durumda. Benzer bir durum Avrupa ve ABD’de de yaşanıyor ve tüm bu nedenlerle kitleler ayaklanarak bu duruma isyan ediyor.
Zirveciler halktan korktu
Zirvede ise süslü sözlerle halkların başlıca temel sorunu olan gıda, tarım ve sağlık üzerine nutuklar atmaya devam ediliyor. Diğer yandan zirveyi protesto eden ve alternatif toplantılar için Halkların İklim Zirvesi örgütlenmesiyle bir araya gelen ekolojistler 14 Kasım’da yürüyüşe hazırlanırken, zirve öncesinde ev baskınları yapılarak insan hakları derneği yöneticisi ile sendikal faaliyet yürüten üç kişi gözaltına alınabiliyor. Bu gözaltının gösterdiği şey ise zirveyi düzenleyenlerin halktan korktuklarını açıkça ortaya koyuyor.
Kyoto, Paris ve ETS
1992’de Rio De Janeiro’da yapılan Dünya Zirvesi’nde kabul edilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne (BMİDÇS) sonraki yıllarda eklenen gündemlerle amacın ne olduğu ortaya çıkmıştı. 1997’de Japonya’nın Kyoto şehrinde karara bağlanan Kyoto Sözleşmesi 16 Mart 1998’de imzaya açılmış ve 15 Mart 1999’da son halini almıştı. Rusya’nın 18 Kasım 2004’te katılmasının ardından 16 Şubat 2005 tarihinde sözleşme yürürlüğe girdi. Aralık 2006 tarihinde ise toplam 169 ülke ve devlete bağlı örgütler anlaşmayı imzaladı. Türkiye ise Şubat 2009 alınan meclis kararı sonrası 2013 yılında protokolü imzaladı. Kyoto’da karbon ticareti tartışmaya açılırken, Paris zirvesinde ise Emisyon Ticaret Sistemi’nin kurulma kararı alınmıştı.
ETS sistemi genişleyecek
COP31’in ikinci günü gündeminde enerji güvenliği, elektrifikasyon ve şebeke altyapısını içeren “Enerji ve Ulaşım” konuları konuşulacak. Şuna eminiz ki, toplantıda enerji başlığını ele alanların enerjide temiz ya da kirli yatırımların sermaye çıkarına uygun ilerlemesinden başkaca bir derdi yok. Türkiye’de başlayan COP31 öncesinde özellikle Birleşik Arap Emirlikleri ile Azerbaycan’da yapılan zirvelerden karbon ve nükleer sermayenin güçlenerek çıktığını belirtmek gerekiyor. Türkiye’deki zirvede ise karbon şirketleri ve nükleer şirketlerin kazanımının tekrar perçinleneceği, ‘temiz’ enerji bağlamında yürürlüğe sokulan Emisyon Ticaret Sistemi’nin genişleyeceği ve bu bağlamda tarımsal alanların bu girişimlerle heba edilmesini destekleyecek görüşler silsilesini izleyeceğiz.
Elektrifikasyon şirketlere teslim
Türkiye’de tüm elektrifikasyon süreçleri sermaye eline teslim edilirken, bölgesel elektrik ağlarını yöneten ve elektrik üreten şirketlerin tüketimdeki paylarını düzenleyip günlük ne kadar üretim yapabileceklerini her gün bildiren kamu kurumu Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi’nin (TEİAŞ) 2027 yılı itibariyle uluslararası veya yerli ortaklı şirketlere satılacağı geçtiğimiz günlerde açıklandı. Bu gelişmeyle birlikte tüm elektrifikasyon (iletim, üretim, dağıtım) süreci tamamen sermaye eline teslim edilmiş oluyor. Elektrik üretim, iletim ve dağıtım için gerekli olan madenler ve petorl kuyuları ile NTE süreçleri de şirketlerin eline teslim edilmeye devam edilirken, Türkiye’de elektrik üretim kapasitesi ihtiyacın 3 katına ulaşmış durumda. Bu süreçte nükleer santraller, JES’ler, HES’ler, GES’ler vd. gibi birçok elektrik santrallerine alan açılmaya devam edilirken, tarım arazileri, meralar, ormanlar şirketlerin yıkımı altında adeta can çekişiyor ve bu durum sürerse sona çok yakınız.
Hedef iklim değil
‘Yenilenebilir’ iddiasıyla ortaya konan enerji üretim biçimlerinden olan RES, JES, GES vd. santral korulumları için bir avuç sermayenin girişimlerine alan açmak başlıca hedeflerden biri olurken, buna bağlı Emisyon Ticaret Sistemi ise COP31’den AKP iktidarının başlıca hedefi. Bu bağlamda yatırımlar için kredilere ulaşmak, NTE madenciliğinde yatırımcılar bulup bunu genişletmek ve uzun süredir konuşulan bu geçiş döneminin yükünü halkın sırtına yıkmak için yeni vergileri yürürlüğe sokmak için karbon vergileri ve ETS sistemini çıkarılan yönetmeikle tamamen yürürlüğe sokmuş durumdalar.
Kirletme hakkı yönetmeliği
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından hazırlanan Türkiye ETS Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. EPİAŞ, kendisine gönderilen katılımcı bazındaki ticari işlemler ve teminat kullanımı gibi ‘ticari sır’ niteliğinde olduğu iddia edilen bilgi ve verileri kanunen yetkili kılınan merciler dışındaki üçüncü kişilerle paylaşamayacak. ETS kapsamındaki işletmeler İKS’de hesap açtırmak zorunda. İşletmeye ilişkin bilgiler İklim Değişikliği Başkanlığı (İDB) izleme, raporlama ve doğrulama sisteminden ETSPYS’ye aktarılacak.
Temiz hava ticari mal oldu
İDB’ye başvuru ve onay süreçlerinin tamamlanmasının ardından ücretsiz olarak dağıtılmasına karar verilen tahsisatlar İKS üzerinden piyasa katılımcılarının ilgili tesislerine ait hesaplarına aktarılacak. Ücretsiz tahsisatlar bir piyasa katılımcısının kendi tesisleri arasında transfer işlemine, tahsisat ikili anlaşmaları ve ikincil piyasalar aracılığıyla satışa konu edilebilecek. Yani örneğin bir termik santral kurduğu GES veya RES’lerle kendi içinde becaiş yoluyla karbon transferi yapabileceği gibi bir demirçelik tesisinin ‘temiz’ enerji şirketinden ‘temiz hava’ satın alarak kirli üretimlerine devam edebilecek.
