- lrak’ın politik yapılanması, kültürel dokusu göz önünde bulundurulunca, Kürtlerin Irak devletine entegrasyonunun federasyon modeliyle çözümü, makul bir entegrasyon yoludur
- Federe Kürdistan’ın demokratik esaslar temelinde yeniden örgütlenmesi, toplumun yönetime aktif katılımının sağlandığı bir kamusal alan inşası durumunda bu model etkili olabilir
- lrak’ta devam eden sorun, halen çözülemeyen ve ihtilaflı olarak tanımlanan Kürt bölgelerinin durumudur. Bu Kürt coğrafyası da federasyon kapsamına alınarak tamamlanabilir
Abdullah Öcalan
Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan, Özgür Halk Dergisi’nde yayınlanan ‘Demokratik Cumhuriyet Demokratik Entegrasyon’ makalesinde Kürt sorunun tarihsel kökenleri ve çözümüne dair Irak, Suriye ve İran’a ilişkin önemli tespit ve değerlendirmelerde bulundu. Abdullah Öclalan’ın makalesinde öne çıkan başlıklar şöyle:
“Kürt sorununun 200 yıllık bir sorun olduğu sıklıkla dile getirilir. Oysa Kürt sorunu, Kürt coğrafyasının ve nüfusunun ikiye bölündüğü Kasr-ı Şirin Antlaşması’ndan (1639) bu yana vardır. 200 yıl Osmanlı/Türkiye süreci için kullanılır.
Kürt sorunu, karakteristik olarak bölgesel bir sorundur. Irak ve Suriye uzun bir süre Arap milliyetçisi BAAS rejimleri tarafından yönetildi. İran’daki Şahlık rejiminden sonra 50 yıla yakın bir süredir de molla rejimi tarafından yönetiliyor. Türkiye, 100 yılı aşkın bir süredir ulus-devlet rejimi ve milliyetçi kimlikle idare ediliyor.
Kürt sorununun her ülkede çözümü aynı modelle olmaz
Bu nedenlerle tarihsel ve güncel iktidar temsilleri bakımından Kürtlere egemenlik dayatan muhatapları, hem ideolojik hem de devlet yönetimi/kültürü bakımından birbirinden farklıdır. Saddam rejimi yıkıldı, Suriye’de Esad iktidarı devrildi, molla rejimi sallantıdadır ama ülkesi ve nüfusu dört ayrı devlet arasında bölüştürülmüş tek örnek olan Kürtler ayaktadır. Üstelik Kürtlere yapılanlar, bölgesel ve küresel sistemin onay ve desteğiyledir.
Sorunun bugününe ve bu yıkımdan çıkışın yollarına, çözüm perspektifine dönelim: Dört ülkenin ideolojik ve kurumsal yapıları, tarihsel ve güncel politik motivasyonları farklılıklar arz ediyor. Kürtler ile ilişkilerinde de tarihsel ve kültürel farklılıklar olduğu aşikârdır. Dolayısıyla Kürt sorununun her ülkede demokratik entegrasyonist çözümü, aynı modelle olmaz. Kaçınılmaz olarak farklılıklar arz edecektir. Sözgelimi, merkezi devlet yönetiminin demokratikleşmeye çok uzak olduğu bir politik atmosferdeki çözüm modeliyle, demokratik işleyişe açık bir atmosferdeki çözüm modeli farklı olacaktır.
Irak’ta federasyona makul yoldur
Irak, Kürt sorununu uluslararası güçlerin de katkı ve katılımıyla federasyon modeliyle çözme yoluna gitti, Kürtlerin Irak devletine entegrasyonunun yolu açıldı. lrak’ın politik yapılanması ve kültürel dokusu göz önünde bulundurulunca, makul bir entegrasyon yoludur.
Kürt Federe Bölgesi’nin demokratik esaslar temelinde yeniden örgütlenmesi, toplumun yönetime aktif katılımının sağlandığı bir kamusal alan inşası durumunda bu model uygulanabilir, etkili bir entegrasyon sağlayabilir. Bu temelde bu entegrasyon desteklenebilir ve desteklenmelidir.
lrak’ta devam eden sorun, halen çözülemeyen ve ihtilaflı olarak tanımlanan Kürt bölgelerinin durumudur. Şengal’den Musul’a, Kerkük’ten Xaneqîn’e olan Kürt coğrafyası da federasyon kapsamına alınarak entegrasyon çözümü tamamlanabilir.
Suriye’de Kürtler, önemli bir politik ve askeri güçtür
Suriye; çok kimlikli ve çok kültürlü bir ülkedir. Demokratik entegrasyon modeline en çok ihtiyacı olan ülkelerden biridir. Kürtler ile Suriye devleti arasında geliştirilen entegrasyon modeli yenidir. Süreç, halen devam ediyor. Kürt bölgelerindeki yerel kamusal alanlar korunur, yasal-anayasal güvenceye alınırsa yaratıcı ve yeni bir model ortaya çıkabilir. Suriye’de Kürtler, önemli bir politik ve askeri güçtür. Toplumsal örgütlenmeleri güçlüdür. Bu nedenle başarı şansları yüksektir. Dikkatle ve yakından izlemekte yarar vardır.
Demokratik entegrasyona dayalı federal İran, bir çözüm olabilir
İran, Kürt kimliğini ve varlığını hiç inkâr etmedi. Kürtlerin, İran ile ilişkileri Med-Pers zamanına kadar gider, hatta daha da gerilere. İki halkın iç içe yaşama tarihi, çok eski ve kesintisizdir. İran, Kürt varlığını inkâr etmediği için mevcut durumda İran’da adı “Kürdistan Eyaleti” olan bir bölge vardır. Bu eyalet, hem İran’daki tüm Kürtleri içermiyor hem de içi boşaltılmış durumdadır. Başka bir ifadeyle İran’ın Kürt varlığını kabul etmesi olumludur ama bu durum, Kürt halkının politik ve ekonomik haklarını da kabul ettiği anlamına gelmiyor.
İran’da mevcut durumda siyasi ve ekonomik belirsizlik devam ediyor. Geçici anlaşmalar ve durulmalar olsa da bu belirsizliğin önümüzdeki yıllara, hatta belki on yıllara yayılabileceği ihtimali az değildir.
Kürtler, başta Farslar olmak üzere diğer halklar ile ortak yaşamın yollarını bulabilecek; böylece İran’daki belirsizliği, İran halklarının lehine olacak şekilde azaltabilecek en örgütlü ve etkili güçlerin başında geliyor. Demokratik entegrasyona dayalı federal İran, bir çözüm olabilir. Kürtlerin, kendi coğrafyaları içinde ekonomik ve politik anlamda kendi kendilerini yönetebilecekleri bir yapıya kavuşmaları ve bu temelde entegrasyonları artık ertelenemez bir ihtiyaçtır. Ne küresel koşullar ne de bölgesel dizayn siyasetleri, daha çok beklemeye izin veriyor.
İran için bu model, aynı zamanda içinde bulunulan krizi aşma yoludur. Sadece Kürtler için değil, İran’da bulunan tüm halklar için çözüm yolu, demokratik entegrasyon temelli federal yapılanmadır.
- Özgür Halk Dergisi‘den yayımlanan Abdullah Öcalan’ın ‘Demokratik Cumhuriyet Demokratik Entegrasson’ makalesinden derlenerek alınmıştır.
