Sur’da 2015 yılında yaşanan çatışmalar ve yasağı konu alan gazeteci Azad Altay’ın yönetmenliğini yaptığı ‘Bîra Sûrê’ belgefilmi yaşanan tahribatının yanı sıra bir yüzleşme çağrısı içeriyor
Amed’in tarihi ilçesi Sur, 2015-2016 yıllarında çatışmalı süreçle birlikte dünyanın en uzun yasağınada tanıklık etti. İlçenin 6 mahallesinin etrafı 2 Aralık 2015 tarihinde demir bariyerlerle çevrildi. Mahallelere girişlere 2022 yılının sonlarına kadar izin verilmedi. Sonrasında peyderpey bariyerler kaldırıldı ve 6 mahallede yeni bir “inşa” süreci başladı.
Toledo’dan hapishaneye!
Dönemin başbakanı Ahmet Davutoğlu, söz konusu süreci “Sur’u Toledo gibi yapacağız” şeklinde tarif etti. Ancak Sur, Toledo olmadığı gibi kültürel asimilasyonun uygulandığı merkezlerden biri oldu. Sokağa çıkma yasakları sonrası kentin hafızası hedef alındı.
Yasaklar sonrası başlatılan yıkım çalışmalarında aralarında kilise, cami, konak, hamam gibi birçok tescilli yapı yok edildi. TMMOB 2019’ta yayımlanan raporuna göre; 334’ü tescilli olmak üzere 3 bin 569 yapı yıkıldı. Ancak bu sayının çok daha fazla olduğu tahmin ediliyor.
Podyuma çevrildi
Yıkılan yerlerde cezaevi mimarisinde yapılar inşa edildi. Tek tip ve tek renk yapıların etrafları ise tellerle kapatıldı. Ayrıca söz konusu yerler, dışarıdan getirilen mankenlerle adeta podyuma çevrildi.
Yaşanan bu kültürel ve tarihi tahribatı belgelemek isteyen Mezopotamya Ajansı (MA) editörlerinden gazeteci Azad Altay’ın “Bîra Sûrê/Sur’un Hafızası” belgefilmi de tarihi bir hafıza yolculuğu yaratıyor.
Bir yüzleşme çağrısı
Belgefilm, kentin bazı mahallelerinde tarihi taş sokakların nasıl yok edildiği, komşuluk ve dayanışmanın nasıl hedef alındığını gösteriyor. Kamera, sadece yıkılmış evleri değil, o evlerle birlikte dağılan yaşamları, silinmek istenen hafızayı, kaybolan sesleri de kayda alırken, aynı zamanda yerinden edilen yurttaşların tanıklıkları, “yabancılarla” doldurulan sokakların sessizliği ve yeniden kurulan düzenin tekinsizliği, izleyiciyi derin bir yüzleşmeye davet ediyor.
Birçok kişi katkı sundu
MA, Dicle Fırat Gazeteciler Derneği, PEL Yapım ile yönetmen Veysi Altay’ın katkılarıyla çekilen belgefilmin çekimlerine 2021 yılının ortalarında başlandı. Birçok gazeteci belgefilmin çekimlere katkı sundu.
AMED
