74’üncü fermanın üzerinden 12 yıl geçmesine rağmen Şengal’de kent inşası tamamlanmazken, toplu mezarların açılması ve kimlik tespiti bekleyen cenazeler için çağrılar yapıldı
DAİŞ’in Şengal saldırılarında binlerce kişi katledildi, büyük çoğunluğu kadın ve çocuklardan oluşan 6 bin 417 kişi kaçırılıp köle pazarlarında satıldı. Bugün hâlâ binlercesinin akıbeti bilinmiyor. On binlerce insan yurdundan koparıldı, 200 bin kişi ise hala kamplarda yaşam mücadelesi veriyor. Êzidî insan hakları aktivisti ve Petricor İnsan Hakları Örgütü Başkanı Xeyrî Elî Îbrahîm ve Êzidî kadınların sembol isimlerinden Dayê Neam Mezopotamya Ajansı‘dan Özgür Paksoy’a 12 yıllık süreç ve gelinen aşamaya ilişkin değerlendirmelerde bulundular.
Şengal’in kanayan yarası toplu mezarlar
Bugüne dek 97 toplu mezar tespit edildi. Irak hükümeti, 15 Mart 2019 tarihinde en ağır katliamların yaşandığı Koço köyünden başlayarak bu mezarların 78’ini açtı.
Çıkarılan 900’ü aşkın cenaze Bağdat’taki Adli Tıp Kurumu’na gönderildi ve bugüne kadar yalnızca 301 kişinin kimliği tespit edilerek ailelerine teslim edilebildi.
Aradan geçen yıllara rağmen tespit edilen 19 toplu mezar hala açılmayı beklerken, 600 cenaze de Adli Tıp Kurumu’nda bekletiliyor.
Êzidîlerin öncelikli talebi: Toplu mezarların açılması, kimliklerin belirlenmesi ve yakınlarının başında dua edebilecekleri birer mezar taşının olması.
‘Aileler cenazelerine kavuşmalı’
Uluslararası pek çok kurumun kimlik tespiti için tıbbi destek sunduğunu ancak 600 cenazenin hâlâ kimliksiz beklediğini aktaran Xeyrî Elî Îbrahîm, asıl meselenin açılmayan 19 toplu mezar olduğuna dikkat çekiyor ve katledilenlerin Bağdat yönetimi tarafından hukuken ‘şehit’ statüsünde tanınmadığını vurguluyor. Sürecin uzamasındaki bir diğer engelin ise zorunlu göç olduğuna işaret eden Xeyrî Elî Îbrahîm, “Aileler burada olmadığı için kan örneği alınamıyor” diyor.
Toplumsal travmanın her geçen gün derinleştiğini vurgulayan Xeyrî Elî Îbrahîm , sözlerini şöyle sürdürüyor:
“Herkes DAİŞ saldırılarından derinden etkilendi. Toplu mezarların açılmaması, kimliklerin tespit edilmemesi toplumsal psikolojiyi daha kötü bir hale getiriyor. Şehitlerin kemikleri dağılmış, hayvanlar bir yerde alıp bozuyor, yağışlı havalarda suyun alıp götürdüğü kemikler var, yakılan kemikler var! Hukuki olarak da sorun, mezarların açılması, kimliklerin belirlenmesi, şehit mertebesinin tanınması gerekiyor. Bir hukuk kaybı da var. Hükümetin bu konuda adım atması gerekiyor, zira kanunda da var.”
‘Êzidîlerin ölülerine saygı duyulmalı’
Demokratik entegrasyon sürecinin ilk ve en samimi adımının bu mezarların açılması olması gerektiğini vurgulayan Xeyrî Elî Îbrahîm, tepkisini şu sözlerle dile getiriyor:
“Çalmadığımız kapı kalmadı. Toplu mezarlar bir an önce açılmalı, Adli Tıp Kurumu kimlik bilgileri bir an önce tespit etmeli ve aileler cenazelerine kavuşmalı. Êzidîlerin ölülerine saygı duyulmalı. 12 yıl geçti, ancak hala bu sorun çözülmüş değil. Bir an önce bu sorun çözülmeli.”
Dayê Neam: DAİŞ’in Şengal Dağı’nı aşamayacağını anladım
Saldırıların ilk anından itibaren ön saflarda yer alan Dayê Neam, Şengal Özgür Kadın Hareketi (TAJÊ) Koordinasyonu üyesi olarak mücadelesini sürdürüyor.
Şengal’in hedef alınmasının tesadüf olmadığını belirten Dayê Neam, 3 Ağustos 2014’te çetelerin saldırdığı köylerden Girzerik’te olduklarını, halkın direnişiyle Şengal Dağı’na ulaştığını anlatıyor. En karanlık anlarda Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın öğrencileri olan gerillaların imdatlarına yetiştiğini vurgulayan Dayê Neam, şunları söylüyor:
“O zaman Şengal’in düşmeyeceğine kanaat getirdim. DAİŞ’in Şengal Dağı’nı aşamayacağını anladım. Dört duvar arasında olan Önderlik çağrı yapmasaydı, Özgürlük Hareketi gelmeseydi… Bizi fermanlardan, katliamlardan kurtardılar. Bunu hiçbir zaman unutmayacağız. Şehitler verildi, yaralılar oldu… Bizim topraklarımızda şehit düşen herkes bizim çocuğumuz. Biz özgürlük hareketinin bir parçasıyız. Çünkü en zor günde özgürlük hareketi imdadımıza koştu.”
Şengal, Halk Meclisi çatısı altında yönetiliyor
DAİŞ’in topraklarından sökülüp atılmasının üzerinden 12 yıl geçmesine rağmen yaraların sarılmadığına dikkat çeken Dayê Neam, bu durumun uluslararası güçlerin ve bölgesel iş birliklerinin planlarının bir devamı olduğunu belirterek şu tepkiyi gösteriyor:
“DAİŞ bitti, 12 yıl geçti ancak Şengal hâlâ özgürleştirilmedi! Binlerce Êzidî kaçırıldı, hâlâ akıbetleri bilinmiyor, herkes çocuklarını bekliyor. Toplu mezarlar tamamen açılmış değil, açılanlar da büyük bir çoğunluğunun kimliği belirlenmedi. Halkın topraklarında dönmesine izin vermediler, kendi evinde rahat yaşamasına izin vermediler. 12 yıl geçti, Şengal hâlâ siyasi baskı, işgal altında. DAİŞ’i yaratanlar, ona yol verenler, yönünü Şengal’e verenler, bugün Şengal’in yeniden inşa edilmesine engel oluyor.
Her şeyden önce Başûrê Kürdistan hükümeti, özellikle Barzani ailesi, herkes ulusuna, diline, kültürüne biraz saygılı olmalı. Barzani ailesi Şengal’in inşa edilmesine engel oluyor! Şengal’in idaresi onlardaydı, DAİŞ’e teslim ettiler, sonra Haşdî Şabî’ye teslim ettiler. 12 yıldır Şengal’in idaresini kendileriyle götürdüler, ne bir kaymakam var ne başka bir idare. Halk kendi kendini yönetiyor. Şengal, Halk Meclisi çatısı altında yönetiliyor.”
YBŞ ve YJŞ güçleri ile Irak ordusu arasında imzalanan demokratik entegrasyon sürecine de değinen Dayê Neam, öz savunma güçlerinin yerinde kalması gerektiğini, şehitlerin ve Êzidî iradesinin resmi olarak tanınmasının şart olduğunu vurgulayarak sözlerini tamamladı.
Haber :Özgür Paksoy / MA
