Serhat bölgesinde Zap Suyu’ndan Aras Nehri’ne, Murat Nehri’nden Kura Nehri’ne kadar çok sayıda su kaynağı üzerinde HES kurulurken, yenileri için de projeler hazırlandı. Bölgede toplam 82 HES bulunurken, 46 yeni proje için hazırlık yapılıyor
Kürdistan’da ekolojik tahribat giderek derinleşiyor. Gabar’dan Zîlan’a, Zap’tan Dicle’ye, Aras’tan Murat Nehri’ne kadar uzanan geniş bir coğrafyada doğa talanı farklı alanlara yayılıyor. Dağlar, ormanlar, meralar ve su kaynakları enerji, madencilik ve endüstriyel projelerin hedefi haline gelirken, bölgenin en önemli yaşam kaynaklarından olan dereler, çaylar ve nehirler de enerji şirketlerine peşkeş çekiliyor. Zengin su kaynakları, akarsuları, gölleri ve göletleriyle önemli bir su havzası konumunda bulunan Serhat bölgesinde HES projeleri giderek yaygınlaşıyor. Bölgedeki çok sayıda dere, çay ve nehir üzerinde HES kurulurken, yeni projelerle bu tahribat alanı daha da genişletilmek isteniyor. MA’nın aktardığı verilere göre HES talanı giderek derinleşirken, bölgedeki petrol ve maden arama projeleriyle birlikte yaşamın tüm temelleri şirket kârlarına teslim ediliyor.
HES kuşatması
Derlenen verilere göre Bedlîs’te Sutopu Deresi, Çalağan Çayı, Xîzan Çayı, Mutkî Çayı ve Bedlîs Çayı üzerinde HES projeleri bulunuyor.
- Bedlîs’te 9 HES kaydının 3’ü kurulu, 6’sı ise planlama aşamasında.
- Mûş’ta (Muş) Murat Nehri üzerinde 2 HES bulunurken, kent genelindeki 9 HES kaydının 7’si kurulu, 2’sinin ise yapılması planlanıyor.
- Erzirom’da (Erzurum) Oltu Çayı üzerinde 4, Çoruh Nehri üzerinde 3, Tortum Çayı ve Katıklı Çayı başta olmak üzere kentin diğer dereleri üzerinde de ikişer HES bulunuyor. Kentte listelenen 36 HES’in yanı sıra 18 yeni HES projesi daha planlanıyor.
- Erdexan’da (Ardahan) Kura Nehri üzerinde 5 HES bulunurken, kentteki toplam 8 HES kaydının 5’i kurulmuş, 3’ü ise planlama aşamasında.
En fazla proje Zap Suyu’nda
Zap Suyu boyunca yürütülen HES projeleri şu şekilde:
- Qers’ta (Kars) Aras Nehri üzerinde 10 HES bulunurken, kentteki 15 HES kaydının 10’u kurulu, 5’i planlama aşamasında.
- Agirî’de (Ağrı) Murat Nehri üzerinde 4 HES projesi bulunuyor; kentteki toplam 6 HES kaydından yalnızca 1’i kurulmuş iken, 5’i planlama aşamasında.
- Îdir’de (Iğdır) Pernavut Çayı üzerinde 2, Aras Nehri üzerinde 2 HES bulunuyor; kentteki 5 HES kaydının 3’ü kurulmuş, 2’sinin ise yapılması planlama aşamasında.
- Wan’da Miks (Bahçesaray) Çayı üzerinde 3, Zilan Çayı/Deresi, Hoşap Çayı, Deliçay ve Çatak Çayı üzerinde ikişer HES bulunuyor. Burada bulunan toplam 20 HES kaydının 11’i kurulu, 9’u ise planlama aşamasında.
- Colemêrg’te (Hakkari) ise Zap Suyu üzerindeki HES projeleri dikkat çekiyor. Zap Suyu üzerinde 11 HES projesi bulunurken, kent genelindeki 17 HES kaydının 7’si kurulmuş, 10’u ise planlanıyor.
- HES projelerinin en fazla yoğunlaştığı su kaynağı, Colemêrg’ten akarak Federe Kürdistan sınırlarına kadar ulaşan ve Irak’ın Musul kentinin yaklaşık 45 kilometre güneyinde Dicle Nehri’ne akan Zap Suyu.
Büyük ölçekli HES projeleri
Bölgedeki HES’ler arasında büyük ölçekli projeler de yer alıyor:
- Colemêrg’te DC Hidro Enerji tarafından Zap Suyu üzerinde kurulan Doğanlı 3 Barajı ve HES’in kurulum gücü 314 MW; Çukurca Barajı ve HES’in kurulum gücü 288 MW.
- Colemêrg merkezde HCZ Enerji tarafından kurulacak Hakkari Barajı ve HES’in kurulum gücü 242,28 MW.
- Mûş’ta Alpaslan 2 Barajı ve HES’in kurulum gücü 280 MW.
- Erzirom’da Enerjisa Elektrik tarafından Çoruh Nehri üzerinde kurulan Arkun Barajı ve HES’in kurulu gücü 244,83 MW
- Erdexan’da Ünal Şirketler Grubu tarafından Kura Nehri üzerinde kurulan Köroğlu Barajı ve Kotanlı HES’in kurulum gücü 125,15 MW.
Ekosistem üzerinde inşaat baskısı artıyor
Bölgenin tamamında yapılması planlanan 46 yeni HES projesiyle birlikte Serhat’ın su varlıkları ve ekosistem üzerindeki baskının artması bekleniyor. Söz konusu veriler, bölgedeki su kaynaklarının enerji projelerinin yoğunlaştığı alanlara dönüştürüldüğünü ortaya koyuyor.
Ekstraktivizm Haritası verilerine göre, HES projelerinin yoğunlaştığı Çoruh, Aras ve Fırat – Dicle havzalarında 2020 – 2026 arasında başlatılan toplam ÇED süreci sayısı 2 bin 541 iken, bu projelerden yalnızca bir tanesi için “ÇED olumsuz” kararı verildi. Tüm havzadaki toplam ihale alanları 6 bin 443 km² ile İstanbul’un yüzölçümünün yaklaşık 1,2 katı HES dışındaki ekstraktivist projelerin sahasının toplamını oluşturuyor. Tüm bölgede en fazla ÇED maden kaydı bulunan şirket ise 180 proje ile TPAO Batman Bölge Müdürlüğü üzerine kayıtlı.
Erdîş HES, GES, JES ve kum ocaklarının kuşatmasında: Zîlan Vadisi yok oluyor
HABER MERKEZİ
