Seyit Rıza ve yol arkadaşlarının idamının 89’uncu yılında yazılı açıklama yapan Dersim İnşa Kongresi, Dersim Soykırımı ile yüzleşilmesini, devlet arşivlerinin açılmasını ve idam edilenlerin mezar yerlerinin açıklanmasını istedi
Dersim İnşa Kongresi, Seyit Rıza ve yol arkadaşlarının 15 Kasım 1937’de Xarpêt’te (Elazığ) idam edilmesinin 89’uncu yıl dönümü dolayısıyla yazılı açıklama yaptı. Açıklamada, 1937-1938 yıllarında Dersim’de yaşanan katliam, sürgün ve asimilasyon politikaları hatırlatılarak hakikatlerin açığa çıkarılması, adaletin sağlanması ve geçmişle yüzleşilmesi istendi.
Tarihsel adaletsizliğin kurbanları
15 Kasım 1937’nin Dersim tarihinin en karanlık günlerinden biri olduğu belirtilen açıklamada, Seyit Rıza, oğlu Resik Hüseyin ve beraberindeki Dersim ileri gelenlerinin göstermelik bir yargılamanın ardından idam edildiği vurgulandı. Açıklamada, Seyit Rıza ve Resik Hüseyin ile birlikte Uşenê Seydi, Fındık Ağa, Uşenê Sey Rızay, Hesenê Civrail Ağayê Arekiye, Aliyê Mırzaliyê Sıli ve Hesenê İvrayimê Quji’nin isimleri anıldı. Aynı mahkemede ömür boyu hapis cezasına çarptırılan ve cezaevlerinde yaşamını yitiren Qemer Ağaê Wusuvu, Qemer Ağaê Heyderu, Civrail Ağaê Arekiye ve Cıvrailê Kheji’nin de tarihsel adaletsizliğin kurbanları olduğu ifade edildi.
’89 yıldır mezar yerleri gizli tutuluyor’
Seyit Rıza’nın yaşı küçültülerek, henüz 18 yaşını doldurmamış oğlu Resik Hüseyin’in ise yaşı büyütülerek idam edildiği hatırlatılan açıklamada, bunun yargılama sürecindeki hukuksuzluğu ortaya koyduğu belirtildi. İdam edilenlerin mezar yerlerinin aradan geçen 89 yıla rağmen açıklanmadığına dikkat çeken Dersim İnşa Kongresi, ailelerin ve Dersim halkının mezar yerlerini öğrenme hakkının yerine getirilmesini istedi.
‘Dersim Soykırımı’nın sonuçları günümüze uzanıyor’
4 Mayıs 1937’de Bakanlar Kurulu kararıyla başlatılan askerî harekâtın 1938 yılında kitlesel imha ve sürgün politikasına dönüştüğünü belirten Dersim İnşa Kongresi, katliam ve sürgün uygulamalarının sonraki yıllarda asimilasyonla devam ettiğini kaydetti. Açıklamada şu değerlendirmeye yer verildi:
“Bu imha politikaları fiziksel katliamlarla sona ermedi. Dilimize, inancımıza, kültürümüze ve doğamıza yönelik asimilasyon politikalarıyla devam etti. Kırmancki (Zazaca) ve Kurmançça dilleri, Dersim toplumunun kadim inancı Rea Heq (Rêya Heq), Alevi-Kızılbaş inanç değerleri ve kutsal mekânlarımız bu politikaların hedefi oldu. Bu nedenle Dersim Soykırımı’nı geçmişte kalmış bir olay değil, sonuçları günümüze kadar uzanan çok boyutlu bir süreç olarak değerlendiriyoruz.”
‘Unutturma politikalarına karşı tarihsel hafıza korunuyor’
Tarihçi ve araştırmacı Dr. Sedat Ulugana’nın Temmuz 2026’da Seyit Rıza ve yol arkadaşlarının idamlarına ait altı orijinal fotoğrafın bulunduğunu duyurmasını hatırlatan Dersim İnşa Kongresi, bu belgelerin inkâr ve unutturma politikalarına karşı tarihsel hafızayı koruduğunu belirtti.
1937-1938 Dersim Soykırımı’nın resmen tanınması, Dersim halkından özür dilenmesi, devlet ve askerî arşivlerin sansürsüz biçimde açılması ve bağımsız bir Hakikat ve Yüzleşme Komisyonu kurulması talep edilen açıklamada; 4 Mayıs’ın resmî yas ve anma günü ilan edilmesi istendi.
‘Hakikat gizlenemez, hafıza susturulamaz’
Tarihsel yüzleşmenin yanı sıra Dersim adının iade edilmesi, Kırmancki ve Kurmançça dillerinin güvence altına alınması ve Rea Heq (Rêya Heq) başta olmak üzere Alevi-Kızılbaş inancına ait kutsal mekânların yönetiminin yerel halkın ve inanç topluluklarının iradesine bırakılması talep edildi. Dersim İnşa Kongresi açıklamasını, “Hakikat gizlenemez, hafıza susturulamaz, adalet ertelenemez! Kefensiz toprağa düşen canlarımızı saygı ve minnetle anıyoruz. Sıma ma vira nêsonê! Qırqerdiş xo vire nêkênme!” sözleriyle tamamladı.
Kaynak: ANF
