COP31’de el sıkışma sırası Çin’deydi. Bakan Bayraktar, Çin’in temiz teknoloji tecrübesine vurgu yaparak, işbirliği mutabakatı imzaladıklarını belirtti. Ancak Çin’in ‘temiz’ teknolojiyi nasıl ürettiği gündeminde yoktu
K. Bülent Ongun
Kapitalizmin gelişimi sürecinde elektrifikasyon sermayenin can damarıydı. Bu süreçte kömür yakılmasından kaynaklı İngiltere başta olmak üzere sanayi kentlerinde yüzbinlerce insan yirmili yaşlarında yaşamını yitirdi. O günden bu yana kapitalizmin sömürü çarkının en büyük bileşeni olan karbon yakıtlar bugün ‘yenilenebilir’ savıyla üretilen elektriği elektrifikasyon olarak tarif ediliyor. Buradaki değişim sermayenin doğaya ve yaşama olan aşkından kaynaklı olmadığı ise unutuluyor. 80’lerin başından bu yana büyüme sıkıntısı çeken kapitalizm bugün müsebbibi olduğu küresel iklim sorununu kullanışlı bir araca çevirerek, yeni büyüme yolları açmayı hedeflediği görünmez kılınıyor.
İklim zirvelerinin amacı
Yapay zeka, veri merkezleri ve daha elektrikli bir dünyaya geçiş nedeniyle elektrik talebi hızla artmakta. Diğer yandan çelik veya çimento üretiminde ihtiyaç duyulan çok yüksek sıcaklıkları elektrifikasyonla sağlanması ise mümkün değil. Kimya sanayi gibi bazı sektörler ile plastik, gübre, deterjan veya çelik gibi ürünleri üretmek ancak fosil yakıtlarla mümkün oluyor. Dünya da elektrikle üretime davet edilirken, bu sürecin tek seçenek olma ihtimali mümkün görülmüyor. Ancak bu yönelim sermaye birikim sürecine çok ciddi boyutlarda ivme kazandırması beklenirken, zirvelerin amacı da zaten bu. İnsanlık kapitalizmin çözüm diye sunduğu temiz enerji iddiası ise doğal yaşamı ya da insanlığı koruyamayacağı gibi bu durum sermayenin asla umurunda bile olmadığı bir gerçek.
COP’ta kömür gündem olmadı
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ve güncel verilere göre, dünya genelinde petrol üretimi 2026 yılı sonu itibarıyla günlük yaklaşık 105,4 milyon varil. Yine İEA’nın bir analizine göre ise elektrifikasyondaki bu hızlanma, dünyanın günlük petrol ihtiyacını 18 milyon varil düşürebileceği belirtilirken, yüzde 16’lık bir düşüşten söz ediliyor. Bu rakamı ciddi bir rakam gibi ortaya koyan ajansın aynı zamanda nükleer sevdalısı olması ise dikkat çekerken, nükleer ve doğalgazlı santralleri iklim değişimini önlemede partner olarak ilan edebiliyor. COP31 toplantılarında kömüre dair hiçbir şey söylenmemesi dikkat çekerken, AKP hükümetin kömür desteğini, petrol ve doğal gaz yatırımlarını büyüterek sürdürmesi gündeme gelmiyor. Konuşulanlar ve vaatler sadece ‘yeşil boyama’ çalışması olduğunu ortaya koyarken, Bakan Bayraktar’ın daha önce yaptığı bir açıklamada, ‘yerli kömüre’ desteğin süreceğini ve 2029’a kadar alım garantisi verildiğini söylemesi ile COP’taki söylemleri büyük çelişkiyi içinde barındırıyor.
Çin’le temiz mutabakat!
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Çin Halk Cumhuriyeti Ekoloji ve Çevre Bakanı Huang Runqiu ile COP31 kapsamında gerçekleşen görüşmede Türkiye ile Çin arasında “Çevre ve İklim Değişikliği Alanlarında İşbirliğine İlişkin Mutabakat Zaptı”nın imzalandığını açıkladı. Kurum, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, küresel iklim hedeflerine ulaşılması için ülkelerin bilgi, teknoloji ve tecrübelerini ortak bir zeminde buluşturmasının önemini belirtti. Çin’in yenilenebilir enerji ve temiz teknolojiler alanındaki tecrübesinin küresel iklim hedeflerine önemli katkılar sunacağına inandıklarını yazan Kurum, Antalya’da kurulan ortaklıkları somut adımlarla büyüterek daha temiz, daha dirençli ve sürdürülebilir bir geleceğe taşımayı hedeflediklerini ifade ederken ne kadar samimiydi bilinmez.
Çin temiz teknoloji mi üretiyor?
Bayraktar’ın ‘yenilenebilir enerji ve temiz teknoloji tecrübesine’ sahip olduğunu söylediği Çin; GES, RES, elektrikli araç vd. üretimlerin ihtiyaç duyduğu element ve minarellerin en büyük üretici konumunda. Ancak bu konuma nasıl ulaştığı göremezden geliniyor. Çin’in İç Moğolistan bölgesinde bulunan Baotou kenti büyük bir ‘yeşil teknoloji’ merkezi olarak niteleniyor. Bu kentin kuzeyinde bulunan ‘Bayan Obo’ madeninde ise Nadir Toprak Elementleri (NTE) ile mineral madenciliği ve ayrıştırması yapılıyor. Dünyanın en büyük “nadir toprak” element ve mineralleri bu bölgede üretiliyor. ‘Temiz ve Yeşil’ dönüşümü iddialarının başlatıldığı 2000’li yıllardan bu yana dünya da kullanılan element ve minerallerin yüzde 95’i bu bölgede çıkarılıp ayrıştırıldı. Bayan Obo madeni dünya rezervinin yüzde 70’ini barındırdığı iddia edilmekte.
Kara çamur atık göl!
Bölgeyi en iyi tanımlayan şey Baotou’daki zehirli göl olan ve ‘Kara Çamur Gölü’ olarak adlandırılan “atık havuzu”dur. Atık havuzu yani ‘Kara Çamur Gölü’ 10 km2’yi aşan büyüklükte distopik ve dehşet verici bir ortam olarak aktarılıyor. BBC Muhabiri Tim Maughan bölgeye 2015 yılında yaptığı ziyareti aktarırken, büyük bir şaşkınlık yaşadığını belirtiyor. Maugman, zehirli gölden aldığı ufak bir kil parçasının İngiltere’de tahlil ettiğinde ise yüksek radyasyonla karşılaşıyor. Maugman şunları ekliyor, “Nadir toprak madenciliğinin etkisini bizzat gördükten sonra, her gün kullandığım cihazlara aynı gözle bakmam imkânsız artık. Teknoloji şirketleri bizi sürekli olarak güncellemeye, en yeni tableti veya telefonu almaya teşvik ediyor. Ama her şeyin Bautou gibi ufuk çizgisine kadar uzanan korkunç, zehirli bir gölde başladığını unutamıyorum” sözleri bugün yeşil boyama etkinliği ile bizlere kabul ettirilmeye çalışılan geleceği aktarıyor.
