Türkiye’de sol siyasetin önemli bir bölümü, tarihsel süreç boyunca kurucu ideoloji olan Kemalizm ile amorf ve çelişkili bir ilişki geliştirdi. Günümüzde TKP ve TİP gibi kendisini sosyalist olarak tanımlayan yapıların, Kemalizm’i “ilerici”, “anti-emperyalist” ve adeta “sol bir zemin” olarak rasyonalize edip savunması derin bir ideolojik paradoks barındırmaktadır. Kemalizm, özü itibarıyla sınıfsal çelişkileri reddeden, toplumu sınıflar arası mücadele yerine harmonik bir bütün olarak gören “solidarist” (dayanışmacı) ve korporatist bir ideolojidir. Atatürk’ün “Halkçılık” ilkesi ise, Marksist sınıf teorisinin tam karşısında konumlanır. Bu ilkeye göre Türkiye toplumu birbirine zıt sınıflardan değil; birbirini tamamlayan meslek gruplarından (çiftçi, işçi, esnaf, tüccar) oluşmaktadır. Türk milleti imtiyazsız, sınıfsız, kaynaşmış bir millettir sözü ile Atatürk sınıfları dahi reddeder.
Cumhuriyetin kurucu kadroları, Sovyetler Birliği ile dönemsel olarak anti-emperyalist ve pragmatik bir jeopolitik ittifak kurmuş olsa da, içeride kapitalist bir ulus-devlet ve yerli bir burjuvazi yaratmayı hedeflemiştir. Meraklısı 1. İzmir İkitsat Kongresi sonuçlarına bakabilir. Dolayısıyla Kemalizm hiçbir zaman sol, sosyalist ya da işçi sınıfı ideolojisi olmamış; aksine mülkiyet ilişkilerini koruyan, devlet eliyle milli bir burjuva yaratmak isteyen sağcılıktır.
Günümüz ulusalcı-sol retoriklerinin iddia ettiğinin aksine, Atatürk dönemi ve erken cumhuriyet bürokrasisi, işçi sınıfının örgütlü mücadelesini ve sol hareketleri devletin bekasına yönelik en büyük tehditlerden biri olarak görmüş ve sert yasal tedbirlerle bastırmıştır. 1925’te çıkarılan Takrir-i Sükun Kanunu, Şeyh Said İsyanı’nı bastırmak için çıkarılsa da bu olağanüstü hal kanunu, sadece Kürt hareketini değil, ülkedeki tüm sol neşriyatı ve örgütlenmeleri de hedef almıştır. TKP yayın organları kapatılmış, kadroları İstiklal Mahkemeleri’nde yargılanarak hapsedilmiştir.
1938 yılında yenilenen Cemiyetler Kanunu ile “sınıf esasına dayalı örgüt kurmak” tamamen yasaklanmıştır. Bu yasağın birincil hedefi, işçi sendikalarının ve sosyalist/komünist partilerin kurulmasını engellemekti. Ve daha ilginci, Mustafa Kemal’in talimatıyla 1920’de kurulan “resmi” komünist partisi, Sovyet yardımını garantilemek ve organik komünist hareketi kontrol altına alıp tasfiye etmek için kurulmuştu. Gerçek TKP kadroları (Mustafa Suphi ve yoldaşları) ise 1921’de Karadeniz’de karanlık bir suikastla ortadan kaldırılmıştı. Aslında yasaklar kanunlaşmadan önce de zaten grev yapmak, sendika kurmak, 1 Mayıs kutlamak fiilen yasaktı.
Türkiye’de bugünkü solun aksine, cumhuriyetin ilk kuşak Marksist teorisyenleri Kemalizm’i çok daha diyalektik ve sınıfsal bir süzgeçten geçirmişlerdir. Mesela Şefik Hüsnü, ilk önce Kemalist uygulamaları desteklemiş, kısa süre sonra ise, Kemalist kadroların sınıfsal sınırlarını erkenden tespit etmişti. Ona göre Kemalizm, “büyük toprak ağaları ve filizlenen yerli burjuvazinin ortaklığına dayanan” bir hareketti ve hızla anti-komünist bir diktatörlüğe evrildiğini savunmuştu. Hikmet Kıvılcımlı ise Kemalist burjuvaziyi “finans-kapital ve kompradorlaşma” eğilimleri üzerinden eleştirmiş, kurucu iradenin ekonomik olarak emperyalist-kapitalist sisteme entegre olmaktan kaçınamadığını ve içeride proletaryayı ezerek kendi hegemonyasını kurduğunu söylemiştir. Kıvılcımlı, solun Kemalizm’e yedeklenmesini “ideolojik kuyrukçuluk” olarak tanımlar.
Erken cumhuriyetin bu net sınıfsal saf tutuşuna ve ilk kuşak Marksistlerin kuramsal uyarılarına rağmen, günümüz Türk solu Kemalizm’i adeta sekülerizmin ve ilericiliğin kalesi olarak görüyor. Siyasal İslam’ın toplumsal alanı kuşatması karşısında üretilen bu refleks, partilerin resmi söylemlerine ve liderlerinin açıklamalarına doğrudan yansıyor. TKP, kendisini “1923 Cumhuriyeti’nin gerçek mirasçısı” olarak konumlandırıyor. TKP üzerinde çok fazla durmaya gerek yok. Atatürk heykeli önünde diz çöküp, yemin eden seküler bir tarikata dönüşmüş durumdalar. Hatta Kürt ulusal hareketinin hak taleplerini doğrudan “emperyalizmin bölgedeki planlarına eklemlenme” olarak kodlayıp, bildiğiniz ulusalcı bir yapıya kavuşmuşlar. TİP ise, TKP’ye kıyasla Kürt meselesinde daha esnek bir politika izlese de, kitleselleşme stratejisini büyük şehirlerdeki seküler-Kemalist orta sınıflar üzerine kurmuş durumda. Bu durum, partiyi ciddi bir retorik ikiliğine sürüklüyor. TİP, tabanındaki Kemalist duyarlılıkları incitmemek adına, erken cumhuriyetin işçi düşmanı ve asimilasyoncu politikalarıyla yüzleşmekten kaçınma yolunu seçiyor. Böylece “Kırmızı çizgi” olarak görülen laiklik vurgusu, Mustafa Kemal figürünün tarihsel mülkiyet ilişkilerindeki rolünü örten bir şala dönüşüyor.
Özetle: Siyasal İslam’a karşı mücadele, işçi sınıfını faşizan yasalarla zapturapt altına almış kurucu bir burjuva ulusçuluğunu kutsamayı gerektirmez. Marksizm’in “devlet” analizini askıya alarak, burjuva devletinin üst yapı reformlarını (şapka, alfabe vb.) sol bir değer zannederek sahiplenmek ideolojik bir sapmadan başka bir şey değil. Marksizm enternasyonalisttir. Ancak günümüz Türk solu, Kemalizm’den miras kalan “bölünme korkusu” ve “tam bağımsızlık” adı altındaki içe kapanmacı milliyetçilikten tam olarak sıyrılamıyor. Kürtlerin kültürel ve siyasal hak arayışları karşısında hemen “ulus-devletin bekası” reflekslerinin tetiklenmesi bunun en bariz kanıtıdır. Bu nedenle Dêrsim Katliamı’nı bile geçiştirme yolunu seçiyorlar. Nâzım Hikmetlerin, Sabahattin Alilerin, Mustafa Suphilerin Kemalist ceza mekanizmaları ve derin dehlizler tarafından nasıl ezildiğini unutan bir sol hafıza; bugün o ceza mekanizmasını kuran ideolojinin ürkek savunuculuğuna soyunuyorlar.
Kemalizm, Türkiye’nin kapitalistleşme, modernleşme ve uluslaşma sürecini yöneten sağ-korporatist ve burjuva karakterli bir ideolojidir. İşçi sınıfının en doğal demokratik haklarını kanunlarla yasaklayan bir tarihsel pratiğin, bugün kendisini işçi sınıfının öncüsü olarak gören partiler tarafından savunulması tarihsel bir körlük ve ideolojik bir teslimiyettir.
