BM tarihinde ilk kez bir devlet soykırımdan sorumlu tutuldu. Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar’ın soykırım yaptığına karar verdi. Karar, Ortadoğu ülkeler için de emsal oluşturabilir
Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar ordusunun binlerce Arakanlı Müslümanı öldürdüğünü, insanlara cinsel şiddet uyguladığını ve evleri yaktığına dikkat çekerek, soykırım suçu işlendiğine hükmetti. UAD’nin Myanmar kararının, paramiliter güçler de kullanan resmi ordu da kullanan Ortadoğu ülkeleri için de emsal oluşturması bekleniyor.
Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar’ın Arakanlı Müslümanlara karşı soykırım suçu işlediğine ve soykırım yaptığı Arakanlı Müslümanların uğradığı zararları tazmin etmesi gerektiğine hükmetti. Birleşmiş Milletler’in (BM) yargı organı olan Lahey’deki Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar’ın Arakanlı Müslümanlara karşı soykırım işlediğine hükmederek tarihinde ilk kez bir devleti soykırımdan sorumlu tuttu.
Gambiya’nın, Myanmar aleyhine açtığı davadaki kararı Barış Sarayı’nda okuyan Divan Başkanı Yuji Iwasawa, Myanmar devlet güçlerinin binlerce sivili öldürdüğünü, cinsel şiddet uyguladığını ve Arakanlı Müslümanların evlerini yaktığını belirtti.
Divan Myanmar’ın güvenlik güçleriyle birlikte hareket eden kişilerin soykırım işlemesini önleme, soykırımı ve BM Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi’nde sayılan diğer eylemleri cezalandırma ve Sözleşme’yi hayata geçirecek yasal düzenlemeleri yapma yükümlülüklerini ihlal ettiğine hükmetti.
Divan, Myanmar’ın 23 Ocak 2020 tarihli geçici tedbir kararı kapsamında soykırım iddialarına ilişkin delillerin yok edilmesini önleme ve bunları koruma yükümlülüğünü de ihlal ettiğine hükmetti.
Nefret söylemi ve katliamlar
Divan, Arakanlı Müslümanların Soykırım Sözleşmesi kapsamında korunan ayrı bir etnik grup olduğunu tespit etti. Myanmar güvenlik güçlerinin binlerce sivili öldürdüğünü, çocuklara aşırı şiddet uyguladığını, cinsel şiddete başvurduğunu ve Arakanlı Müslümanların evlerini yaktığını ve Myanmar güvenlik güçlerinin 2017’de yaklaşık 10 bin kişiyi öldürdüğünün delillerle sabit olduğunu kaydetti. Vatandaşlık ve seyahat kısıtlamalarının gıda ve ilaca erişimi engellediğini, kamplardaki 100 binden fazla Arakanlı Müslümanın son derece yetersiz koşullarda yaşadığını tespit eden Divan, buna rağmen grubu yok edecek yaşam koşulları dayatıldığının kesin olarak kanıtlanamadığını belirtti. Divan, Myanmar’ın 2005-2018 döneminde getirdiği özel evlilik şartları, çocuk sayısı sınırlamaları ve cinsel şiddet yoluyla Arakanlı Müslümanların doğumlarını engellemeyi amaçladığına tamamen ikna olduğunu kaydetti.
Divan, 1982 Vatandaşlık Yasası’nın ve diğer politikaların kasten ayrımcı olduğunu ve Arakanlı Müslümanları savunmasız bıraktığını tespit etti.
Kıdemli General Min Aung Hlaing’in ve ordunun sosyal medyada koordineli şekilde nefret söylemi yaydığını, bunun üst düzey yetkililerden ya da devlet kurumlarından gelmesinin özellikle önem taşıdığını vurguladı. Divan, 2016’daki askeri operasyonlarda 80 binden fazla Arakanlı Müslüman’ın kaçmak zorunda kaldığını da vurguladı. Divan, çok sayıda küçük çocuğun öldürüldüğünü ve çocukların hedef alınmasının Arakanlı Müslüman olmaları dışında bir gerekçeyle açıklanamayacağını vurguladı.
Myanmar’ın operasyonların “terörle mücadele” amaçlı olduğu yönündeki savunmasının soykırım kastını dışlamadığını belirten Divan, eylemlerin “terörle mücadele”yle bağdaşmadığını kaydetti.
Divan, Myanmar’ın asker ve komutanlarını soykırım suçunun ağırlığıyla orantılı biçimde soruşturmadığını ve yargılamadığını, soykırımı iç hukukta ancak 2021’de suç olarak tanımladığını belirtti.
Mülkler ve zararların tazmini
UAD, Myanmar’ın, soykırım yaptığı Arakanlı Müslümanların uğradıkları zararları tazmin etmesi gerektiğine de hükmetti. Kararda Myanmar’ın Arakanlı Müslümanların yararına iade tedbirleri alması istendi. Buna göre Myanmar’ın hukuka aykırı eylemleri nedeniyle ülke içinde ya da yurt dışında yerinden edilen Arakanlı Müslümanların yaşadıkları yerlere güvenli, gönüllü, onurlu biçimde dönmesi ve ailelerin yeniden bir araya gelmesi sağlanacak.
Myanmar’dan istenen iade tedbirleri arasında tüm mülklerin iadesi, kayıpların aranarak Arakanlı Müslümanların geleneklerine uygun şekilde yeniden defnedilmesi, fiziksel ve psikolojik rehabilitasyon ve Arakanlı Müslümanların zulme karşı korunması da yer aldı.
Divan ayrıca Myanmar’ın Sözleşme’yi tam olarak uygulayacak yasal düzenlemeleri yaparak devam eden ihlallere son vermesine karar verdi.
Myanmar’ın 2017’deki operasyonlarıyla bağlantılı olarak Sözleşme’ye aykırı eylemler işlediğinden makul şüphe duyulan herkesi derhal ve etkili biçimde soruşturmasına, gerekirse yargılayıp cezalandırmasına da hükmedildi. Divan, Myanmar’ın ihlallerin tekrarlanmayacağına dair teminat ve güvence vermesini de istedi.
Soykırıma ilişkin temel hükümde lehte oy kullananlar Başkan Iwasawa, yargıçlar Hilary Charlesworth, Leonardo Brant, Juan Manuel Gómez Robledo, Sarah Cleveland, Bogdan Aurescu, Dire Tladi, Mahmoud Hmoud ve Gambiya’nın atadığı geçici yargıç Navi Pillay oldu. Başkan Yardımcısı Julia Sebutinde, yargıçlar Peter Tomka, Ronny Abraham, Xue Hanqin, Georg Nolte ve Myanmar’ın atadığı geçici yargıç Claus Kreb ise Myanmar’ın soykırım işlediği yönündeki hükme muhalefet etti.
Egemen devletlerden aynı dil
Ortadoğu ülkelerinin halklara yaptıkları gibi Myanmar ordusu da Ağustos 2017’de Arakan eyaletinin kuzeyinde “Terörle mücadele” adı altında operasyonlara girişti. “Temizleme operasyonları”nda katliamlar, tecavüzler ve köy yakmalar oldu. Hayatta kalabilen siviller Bangladeş’e göç etti. Bangladeş’teki kamplarda Rohingyalı mülteci sayısı bir milyonu aştı. Gambiya, İslam İşbirliği Teşkilatının desteğiyle 11 Kasım 2019’da UAD’de Myanmar aleyhine dava açtı. UAD, 23 Ocak 2020’de geçici tedbir kararı aldı, 22 Temmuz 2022’de Myanmar’ın ön itirazlarını reddetti. Davaya 11 ülke müdahil oldu, esasa ilişkin duruşmalar 12-29 Ocak 2026’da yapıldı. 19 Kasım 2026’da UAD hükmünü açıkladı. UAD kararları kesin ve bağlayıcı olup temyiz yolu bulunmuyor.
Ortadoğu’da benzer suçlar işleyen ülkeler
UAD’nin Myanmar kararının, paramiliter güçler de kullanan resmi ordu da kullanan Ortadoğu ülkeleri için de emsal oluşturması bekleniyor.
Uluslararası Af Örgütü Almanya Genel Sekreteri Julia Duchrow, “Karar, mağdurları güçlendiriyor ve soykırım tehdidi altındaki herkes için umut anlamına geliyor. Uluslararası toplumun, dünyanın her yerinde soykırımları önleme yükümlülüğüne açık bir çağrı. Bu emsal karar, bir devletin soykırımı UAD önüne taşıması için doğrudan etkilenmiş olmasına gerek olmadığını gösteriyor. Rohingya gibi mağdur gruplar için bu çok büyük önem taşıyor çünkü çoğu zaman uluslararası mahkemelere kendileri başvurma imkanına sahip değiller” değerlendirmesinde bulundu.
LAHEY








