Halkların İklim Zirvesi’nde fosil yakıt politikalarının yarattığı ekolojik yıkım, eşitsizlik ve sağlık sorunları gündeme geldi. Deniz Gümüşel, Türkiye’de son 40 yılda kömürlü termik santrallerin neden olduğu hava kirliliği nedeniyle 196 bin kişinin erken öldüğünü açıkladı
BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31’inci Taraflar Konferansı’na (COP31) alternatif olarak düzenlenen Halkların İklim Zirvesi, ikinci gününde “Fosil Yakıtlardan Çıkış ve Enerji Demokrasisi” paneliyle devam etti. Üç bölüm halinde gerçekleşen oturumda fosil yakıtlardan çıkış, iklim adaleti, demokratik dönüşüm ve alternatif enerji modelleri ele alındı. Panele War on Want temsilcisi Leon Sealey-Huggins’in yanı sıra Rukia Khamis, Süheyla Doğan, Joao Cerqueira, Kumi Naidoo, Fenton Lutunatabua, Deniz Gümüşel, Mehmet Dalkanat, Özdeş Özbay, Kıvanç Eliaçık, Lala Peñaranda, Ecehan Balta ve Nuran Yüce konuşmacı olarak katıldı.
‘En ağır bedeli yoksullar ödüyor’
Açılış konuşmasını yapan War on Want temsilcisi Leon Sealey-Huggins, yaşanan çoklu krizlerin tesadüf değil, çıkar odaklı sistemin sonucu olduğunu belirtti. Halkların karar süreçlerinden dışlandığını vurgulayan Leon Sealey-Huggins, milyarderlerin siyaseti satın alarak demokrasiyi aşındırdığını dile getirdi. Fosil yakıt bağımlılığının eşitsizlikleri büyüttüğünü ifade eden Leon Sealey-Huggins, artan enerji ve yaşam maliyetlerinden en çok yoksulların etkilendiğini söyledi. Mevcut sistemin yol açtığı ekolojik yıkım, su kirliliği ve iklim krizinin en çok küçük çiftçilerin yaşamını tehdit ettiğini vurguladı. Dünyanın dört bir yanında bu düzene karşı direnişin sürdüğünü belirten Leon Sealey-Huggins, yerli halklardan ekoloji hareketlerine kadar geniş kesimlerin hakları için mücadele ettiğini kaydetti. İki gün önce Antalya’da gerçekleştirilen kitlesel yürüyüşü de hatırlatan Leon Sealey-Huggins, halkların ortak mücadelesinin önemine işaret etti.
‘Enerji dönüşümü lüks tüketimi büyütmemeli’
Doğayı korumakla beslenmeyi, karbonu azaltmakla da enerjiye erişimi karşı karşıya getiren anlayışın yanlış olduğunu vurgulayan Leon Sealey-Huggins, bu yaklaşımın milyarderlerin çıkarlarını yansıttığını ifade etti. COP31’de elektrikleşme politikalarının öne çıkarıldığını belirten Leon Sealey-Huggins, bu durumun Küresel Kuzey’deki lüks tüketimi büyütme riski taşıdığını söyledi. Elektrikli araçlar, klimalar ve veri merkezleri için enerji üretildiğini ifade eden Leon Sealey-Huggins, temel enerjiye erişemeyen 700 milyon insanın ise yok sayıldığını kaydetti. Leon Sealey-Huggins, dönüşümün kamusal refahı, halkların ihtiyaçlarını ve herkes için insanca yaşam koşullarını esas alması gerektiğini söyledi.
‘Mesele yardım değil, adalet’
Enerji dönüşümünün sömürgecilik geçmişiyle de hesaplaşması gerektiğini belirten Leon Sealey-Huggins, İngiltere’nin 1765-1938 yılları arasında sömürge yönetimi altında Hindistan’dan yaklaşık 45 trilyon dolar kaynak aktardığını ifade etti. Küresel Güney’den Kuzey’e yıllık 10 trilyon dolarlık emek ve doğal kaynak transferine dikkat çeken Leon Sealey-Huggins, dönüşümün merkezinde eşitlik ve adaletin bulunması gerektiğini kaydetti. Leon Sealey-Huggins, “Mesele yardımseverlik değil, adalettir. Mesele servetin ve iktidarın yeniden dağıtılmasıdır” dedi.
‘Halkların küresel yeşil anlaşma çağrısı’
COP’un tek başına çözüm olmadığını söyleyen Leon Sealey-Huggins, halkların ihtiyaçlarını gözetmeyen enerji politikalarını reddetti. Feministler, sendikalar ve yerli halklarla ortak mücadele çağrısı yapan Leon Sealey-Huggins, savaşlara ve sömürüye son vermek için değişim gücünü elinde tutan halkların küresel Yeşil Anlaşma’yı birlikte kazanması gerektiğini vurguladı.
‘Küresel tarihsel sorumluluğu’
“Herkes İçin İklim Adaleti” oturumunda konuşan 350.org temsilcisi Rukia Khamis, Küresel Kuzey’den alınan kalkınma modellerinin yerel koşullar ve toplulukların ihtiyaçları gözetilmeden her yerde uygulanamayacağını söyledi. Ekonomik büyümenin her zaman yeşil kalkınma anlamına gelmediğini belirten Rukia Khamis, Küresel Kuzey’in Küresel Güney’e karşı tarihsel sorumluluğunun iklim adaleti tartışmalarının merkezinde yer alması gerektiğini vurguladı.
‘Enerji dönüşümünün bakım yükü kadınlara bırakılmamalı’
Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği Başkanı Süheyla Doğan, ekolojik yıkımların toplumsal cinsiyet boyutuna dikkat çekti. Kömür ve enerji sektörünün erkek egemen bir alan olduğunu belirten Süheyla Doğan, kadınların bu sektörlerde çalışan, orta düzey yönetici ve profesyonel olarak yeterince yer alamadığını ifade etti. Enerji sektöründeki iş cinayetleri ve iş kayıplarının kadınları da doğrudan etkilediğini belirten Süheyla Doğan, erkeklerin yaşamını yitirmesi ya da işsiz kalması durumunda ailelerin geçim ve bakım yükünün kadınların omuzlarına bırakıldığını söyledi. Kadınların hem ekonomik kayıplarla hem de artan bakım sorumluluklarıyla karşı karşıya kaldığını kaydeden Süheyla Doğan, bu durumun ciddi sorunlara yol açtığını dile getirdi.
‘Ekoloji mücadelesinin ön saflarında kadınlar var’
Çanakkale’de 5 termik santralin bulunduğunu ve geçmişten bu yana bölgede çok sayıda yeni santral projesinin gündeme geldiğini hatırlatan Süheyla Doğan, ekoloji mücadelesinde kadınların rolüne dikkat çekti. Bölgedeki projelere karşı mücadelenin başlamasında yereldeki kadınların önemli rol oynadığını belirten Süheyla Doğan, kadınların şirketlerle uzlaşmak yerine yaşam alanlarını savunmakta daha kararlı davrandığını ifade etti. Kömürden çıkış ve enerji dönüşümünün yalnızca çalışanların işsiz kalması üzerinden ele alınmaması gerektiğini vurgulayan Süheyla Doğan, adil dönüşüm politikalarının toplumsal cinsiyet eşitliğini gözetmesi gerektiğini söyledi. Süheyla Doğan, “Kömürde ve enerjide çalışan erkekler işten çıkarıldığında işsiz kalıyor. Buna ilişkin önlemler alınacak. Peki evdeki bakım yükünü çeken kadınlara ne olacak? Bu nedenle toplumsal cinsiyete duyarlı bir adil dönüşüm politikası hayata geçirilmeli” çağrısında bulundu.
‘Toprakların korunması için devletin tanıması şart değil’
350.org temsilcisi Joao Cerqueira, enerji projelerinin yerli halkların yaşam alanları üzerindeki etkilerine ve iklim mücadelesinde toplulukların karar hakkına değindi. Brezilya’daki Guarani-Kaiowá yerli halkının mücadelesine değinen Joao Cerqueira, temmuz ayında federal mahkemenin, yerli topluluklara danışılmadan bölgede yeni proje ruhsatları verilemeyeceğine oybirliğiyle karar verdiğini aktardı. Şirketin karara karşı hukuki mücadelesini sürdürdüğünü belirten Joao Cerqueira, mahkemenin verdiği kararın önemli bir ilkeye işaret ettiğini söyledi. Joao Cerqueira, “Bir toprağın korunması için devlet tarafından resmen tanınmış olması gerekmiyor” ifadelerini kullandı. Yerli halkların topraklarını ve yaşam alanlarını savunma mücadelesinde kadınların ön saflarda yer aldığını belirten Joao Cerqueira, kadınların başkalarının belirlediği enerji dönüşümüne dahil edilmeyi değil, dönüşümün nasıl şekilleneceğine kendilerinin karar vermesini istediğini kaydetti.
‘Enerji dönüşümü adaletsizliği sürdürmemeli’
Aşırı sağ politikaların yerli halkların haklarını hedef aldığını, ormansızlaşmayı teşvik ettiğini ve çevre savunucularını düşman olarak gördüğünü ifade eden Joao Cerqueira, iklim mücadelesinin demokrasi ve halkların haklarıyla birlikte ele alınması gerektiğini söyledi. Brezilya’daki seçimlerin ardından yeni hükümete yönelik beklentilere de değinen Joao Cerqueira, yerli halkların ve quilombola topluluklarının topraklarının enerji projeleri için kurban bölgelerine dönüştürülmemesi gerektiğini ifade etti. Joao Cerqueira, yerli halkların rızası olmadan topraklarında yeni fosil yakıt projelerine izin verilmemesi ve toplulukların projeleri reddetme hakkının anayasal güvenceye alınması gerektiğini vurguladı. Joao Cerqueira, “Brezilya’da, Türkiye’de ve dünyanın her yerinde mücadelenin ön saflarında topluluklar var. Nehirlerde, mahkemelerde ve sokaklarda kendi gelecekleri hakkında kararlar alıyorlar. Bizim görevimiz, hükümetlerin artık bu toplulukları görmezden gelememesini sağlamak” diye konuştu.
Fosil yakıtlara hayır: halkların mücadelesi büyüyor
Zirvenin ikinci bölümünde “Fosil Yakıtlara Hayır!” başlığı altında bir araya gelen Kumi Naidoo (FFTI), Fenton Lutunatabua (Pasifik İklim Savaşçıları), Deniz Gümüşel (Temiz Hava Hakkı Platformu), Mehmet Dalkanat (Elbistan Hayatı ve Doğayı Koruma Platformu) ve Özdeş Özbay (İklimi Değil Sistemi Değiştir Platformu), fosil yakıt politikalarının iklim krizi ve yaşam alanları üzerindeki etkilerini ele aldı. Oturumda fosil yakıt yatırımlarına karşı mücadele, yerel toplulukların hakları ve iklim krizine neden olan ekonomik ve politik sistemin değiştirilmesi gerekliliği öne çıktı.
‘Biz boğulmuyoruz, mücadele ediyoruz’
FFTI temsilcisi Kumi Naidoo, iklim krizinin yalnızca çevresel bir sorun olmadığını, eşitsizlik, sömürü ve savaşlarla bağlantılı sistemsel bir kriz olduğunu belirtti. Afrika’ya ve müziğe yaptığı göndermelerle dayanışma ve ortak mücadeleye dikkat çeken Kumi Naidoo, iklim krizine karşı toplumsal değişim çağrısı yaptı.
Pasifik İklim Savaşçıları’ndan Fenton Lutunatabua, fosil yakıt projelerine karşı mücadelenin ve toplum öncülüğünde yenilenebilir enerji girişimlerinin önemine dikkat çekti. Liderliğin toplumların ortak mücadelesinde olduğunu belirten Fenton Lutunatabua, fosil yakıtlar çağının sona ermesinin insanlığın geleceği açısından zorunlu olduğunu söyledi. Halkların iklim mücadelesinde kendi güçlerinin farkına varması gerektiğini vurgulayan Fenton Lutunatabua, Pasifik İklim Savaşçıları’nın sloganını hatırlatarak, “Biz boğulmuyoruz, mücadele ediyoruz” dedi.
‘Fosil yakıtlar nedeniyle 196 bin erken ölüm’
Temiz Hava Hakkı Platformu’ndan Deniz Gümüşel, Türkiye’nin fosil yakıtlara bağımlılığının sürdüğünü belirterek, kömür ve diğer fosil yakıtların kamu kaynaklarıyla desteklenmesine tepki gösterdi. Deniz Gümüşel, “Fosil yakıtlar yaşama, bu gezegene ve biz halklara karşı açılmış bir savaş” dedi. Türkiye’nin enerji üretiminde kömür ve fosil yakıtların ağırlığını koruduğunu belirten Deniz Gümüşel, açıklanan Milli Enerji Planı 2040 kapsamında önümüzdeki 15 yıl boyunca başta kömür olmak üzere fosil yakıtlara kamu desteğinin süreceğini ifade etti. Nükleer enerji kapasitesinin de 20 gigawata çıkarılmasının planlandığını kaydeden Deniz Gümüşel, enerji politikalarının halk sağlığı ve doğa üzerindeki etkilerinin göz ardı edildiğini söyledi. Kömürün gerçek maliyetinin hesaplanmadığına dikkat çeken Deniz Gümüşel, Türkiye’de son 40 yılda kömürlü termik santrallerin neden olduğu hava kirliliği nedeniyle 196 bin kişinin erken öldüğünü belirtti. Fosil yakıtların çocukların sağlığını da tehdit ettiğini vurgulayan Deniz Gümüşel, bu politikaların değiştirilmesinin halkların mücadelesiyle mümkün olacağını ifade etti. Türkiye’de Aliağa, Yatağan ve Afşin-Elbistan’da yürütülen mücadelelere değinen Deniz Gümüşel, Çırpılar termik santralinin yöre halkının direnişiyle engellendiğini, Sinop Gerze’de de halkın yıllarca süren mücadelesinin önemli bir deneyim olduğunu söyleyerek fosil yakıtlardan çıkma çağrısı yaptı.
‘Fosil yakıtlardan çıkış için somut program şart’
Elbistan Hayatı ve Doğayı Koruma Platformu’ndan Mehmet Dalkanat, Elbistan Ovası’nın daha önce tarım cenneti olduğunu ifade ederek, Elbistan’ın iki termik santralle çevre felaketine sürüklendiğini söyledi.
İklimi Değil Sistemi Değiştir Platformu’ndan Özdeş Özbay, Türkiye’nin enerji politikalarındaki çelişkilere dikkat çekti. Özdeş Özbay, İsrail’in petrol ihtiyacının yaklaşık yüzde 40’ının Ceyhan boru hattı ve limanları üzerinden karşılandığını belirtti. Özdeş Özbay, Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin devreye alınması planına da tepki gösterdi. COP31’de fosil yakıt lobilerinin etkisine işaret eden Özdeş Özbay, 100’den fazla fosil yakıt lobisi temsilcisinin zirveye katıldığını belirterek şirketlerin iklim müzakereleri üzerindeki etkisini eleştirdi. İklim kriziyle mücadelenin mevcut politikalarla mümkün olmadığını vurgulayan Özdeş Özbay, küresel ölçekte antikapitalist ve radikal bir Yeşil Yeni Düzen’e ihtiyaç olduğunu söyledi. İşçi ve sendika hareketlerinin enerji politikalarında söz sahibi olması gerektiğini belirten Özdeş Özbay, fosil yakıt şirketlerine el konulmasının da tartışılması gerektiğini ifade etti. Özdeş Özbay, iklim adaleti taleplerinin somut bir geçiş programıyla desteklenmesi gerektiğini kaydederek, “Başka bir ülke mümkün. Filistin’e özgürlük, Kürt halkına özgürlük” dedi.
‘Enerji üzerinde halkların söz hakkı olmalı’
“Başka Bir Enerji Mümkün” başlıklı üçüncü bölümde ise enerji politikalarının demokratikleşmesi ve adil enerji dönüşümü tartışıldı. Kıvanç Eliaçık (Sosyal-İş), Lala Peñaranda (Enerji Demokrasisi için Sendikalar – TUED), Ecehan Balta (İklim Adaleti Koalisyonu) ve Nuran Yüce (İklimi Değil Sistemi Değiştir Platformu), enerji üretimi ve tüketiminde kamusal yararın, emekçilerin ve halkların söz sahibi olmasının önemine dikkat çekti. Oturumda enerji dönüşümünün yalnızca fosil yakıtlardan vazgeçmekle sınırlı kalmaması, aynı zamanda enerji üzerindeki sermaye egemenliğinin sorgulanması ve halkın ihtiyaçlarını esas alan demokratik bir enerji sisteminin kurulması gerektiği vurgulandı.
Zirvenin ikinci günü; emek, enerji demokrasisi, fosil yakıtlardan çıkış, ekoloji, kadın mücadelesi, iklim adaleti ve adil geçiş başlıklarında panel, söyleşi, atölye ve film gösterimleriyle devam etti.
Kaynak: MA









