Sayıştay’ın İzmir Büyükşehir Belediyesi denetiminde çevre kirliliğinden imar sorunlarına, araç kiralamalarından belediye kaynaklarının kullanımına kadar birçok bulgu ortaya çıktı. Raporda çöp sızıntı sularının arıtılmadan deşarj edildiği, koruma altındaki alanlarda kaçak yapılaşmaya müdahale edilmediği ve belediyenin kullanılmayan yardım fonlarını geri istemediği kaydedildi
Sayıştay, Eylül ayı içerisinde belediyeler ve bağlı iştirakilerle ilgili denetim raporunu açıkladı. İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne ilişkin hazırlanan raporda, çevre kirliliği ve imar sorununun yanı sıra üretim yapılmayan kooperatiften alım yapılması, ihtiyaçtan fazla iş makinası kiralanması, haksız devir ve kullanılmayan fonlar gibi birçok bulguya rastlandı. Bunlar arasında Harmandalı ve Ödemiş’te bulunan katı atık tesislerinde birçok sorun yaşandığına dair bilgiler yer aldı.
Raporda, katı atık depolama ve transfer işlemlerinin düzenlemelere uygun yürütülmediği, büyük ova sınırları içindeki imara aykırı yapılarla ilgili gerekli önlemlerin alınmadığı, doğal sit alanlarında imara aykırı yapılarla ilgili gerekli önlemlerin alınmadığı, baraj havza bölgelerinde ve tarımsal arazi niteliğinde olan yerlerde bulunan imara aykırı yapılara ilişkin bağlı idare ve ilçe belediyelerle koordinasyonun sağlanmadığı, İzmir Körfezi’nin kirliliğinin önlenmesine yönelik hatalı uygulamalar bulunduğu tespit edildi.
Çöp sızıntısı arıtılmadan kanalizasyona verildi
Raporda, Harmandalı Katı Atık Depolama sahasındaki çöp sızıntısının arıtılmadan kanalizasyon hattına deşarj edildiği yer aldı. Bu suyun kanalizasyon hattına deşarj edilmesinin kirletici etkisinin yüksek olduğu vurgulanan raporda, “Bu sebeple arıtma tesisinin verimini düşürmekte ve arıtma tesisinin arıtma fonksiyonunu zayıflatmasına sebebiyet vermektedir. Mevzuat hükümlerinde de arıtma tesisinin verimini düşüren atık suyun kanalizasyon sistemine deşarj edilmemesi gerektiği hüküm altına alınmıştır. Kamu idaresi cevabında, sızıntı suyu arıtma tesisi, atık tesisine ait imtiyaz sözleşmesinde bulunmadığı ifade edilerek, hukuki sürecin incelendiği belirtilmiştir. Sonuç olarak Harmandalı Katı Atık Depolama sahasına sızıntı suyu arıtma tesisinin kurulması gerekmekte olup sızıntı suyunun kanalizasyon hattına deşarj edilmesi engellenmelidir” denildi.
Arıtılmayan çöp suları Bakırçay’a ulaşıyor
Kentte bulunan diğer katı atık depolama tesislerinde de sorunlar yaşandığı belirtilen raporda, “Bergama katı atık depolama sahasına sızıntı suyu arıtma tesisi yapılmasına rağmen sahadan çıkan çöp sızıntı suyunun kanalizasyon hattına deşarj edildiği, deşarj edilen çöp suyunun arıtma kabiliyeti olmayan Bergama Arıtma Tesisi’ne yönlendirildiği tespit edilmiştir. Yapılan incelemelerde çöp entegre tesisinden çıkan çöp sızıntı suyunu arıtması gereken arıtma tesisin çalıştırılamadığı, bu sebeple çöp sızıntı suyunun arıtılmadan kanalizasyon hattına deşarj edildiği, deşarj edilen çöp sızıntı suyunun arıtma kabiliyeti sınırlı olan İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’ne ait atıksu arıtma tesisine yönlendirildiği görüldü, söz konusu atık su arıtma tesisinin çıkış hattının Bakırçay Deresi’ne deşarj edildiği biliniyor” ifadeleri yer aldı.
Belediye taahhüt ettiği çöpü teslim edemedi, tazminat ödedi
Ödemiş Entegre Katı Atık Yönetim Tesislerinin yapımı ve işletilmesinin belediye tarafından imtiyazın başka bir şirketine devredildiği kaydedilen raporda, belediyenin taahhüt ettiği çöp miktarını teslim edememesinden kaynaklı şirkete her yıl milyonları bulan tazminat ödediği belirtildi.
Kaçak yapılaşmaya müdahale edilmedi
Yine rapora göre, belediyenin yükümlülüğü altında bulunan “Büyük Ova Sınırları”, “Doğal Sit Alanları”, “Baraj Havza Bölgeleri” ve “Tarımsal Arazi Niteliği Olan Yerler” ile ilgili yaşanan imara aykırı yapılaşmaya müdahale edilmedi. Bu bölgelerde yaşanan kaçak yapılaşmalara karşı belediyenin önlem almadığı belirtilen raporda, imar mevzuatı gereğince yapılması gereken işlemlerin idare tarafından yerine getirilmediği vurgulandı.
Körfez kirliliğine önlem alınmadı
İzmir Körfezi’ndeki kirliliğinin önlenmesine ilişkin de gerekli işlemlerin yapılmadığı kaydedilen raporda, şu ifadeler kullanıldı: “Son yıllarda İzmir Körfez’inde kirliliğin yükselmesi, deniz suyunda var olan oksijen seviyesinin ekolojik dengeyi bozacak kadar düşmesi balık ölümlerine sebebiyet vermiştir. Yine kirliliğin artması sonucu biyolojik istilacı türlerin İzmir Körfezinde daha fazla üremesine neden olmuştur. İzmir il genelinde kanalizasyon ve yağmur suyu hatlarının ayrıştırmalarının tamamlanması sebebiyle taşkınların sonlandırılamadığı görülmüştür. Güneybatı ve Çiğli Atıksu Arıtma Tesisi Deşarjlarının Dış Körfeze taşınmaması. Körfeze su taşıyan bu derelerin su kalitesinin arttırılması adına derelere taşkınlardan arıtılmamış atık suyun ve kaçak atık suların deşarjlarının engellenmesi gerekmekte olup dere ağızları ile dere boyu taşınan rusubatın temizliğinin yapılması kirliliğin dereler vasıtasıyla denize taşınmasını engelleyecektir.
Ayrıca alıcı ortamlara deşarjları engelleme adına endüstriyel atık üreten sanayi kuruluşları, sanayi siteleri, organize sanayi kuruluşlarına Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüyle koordinasyonun da artırılarak denetimlerin daha etkin yapılması Körfez kirliliğini engellemesi adına olumlu katkı sağlayacaktır. İdare tarafından ayrıştırma yatırımlarının hızlı bir şekilde tamamlaması adına bağlı idare ile koordinasyonun sağlanması gerekmekte olup taşkınların sonlandırılması.
Kiralanan iş makineleri yüzde 50’nin altında çalıştı
İş makinası ve kara taşıtları kiralama işinde, ihtiyaçtan fazla araç kiralandığı belirtilen raporda, iş makinalarının ve kara taşıtlarının çalışma süresinin yüzde 50’ın altında olduğunun tespit edildiği belirtildi. Raporda, buna örnek olarak, 2025 yılı Ekim, Kasım ve Aralık aylarında vakumlu yol süpürme aracı, basınçlı yol yıkama aracı, sıcak su sistemli yüksek basınçlı yol yıkama aracı, panelvan, damperli kamyon (32 tona kadar), çift kabin kamyonet, kombivan, mini damper kasalı kamyonet, lastikli ekskavatör araçlarının çalışma süreleri incelendiği aktarıldı.
Kamulaştırma bedeli ödenmedi
Yükleniciler tarafından kamulaştırılan ve kamulaştırma bedellerinin yükleniciden tahsil edilmesi gereken yapım işlerinin, tahsil edilmediği belirtilen raporda, “Belirtilen mevzuat hükümlerinde yapılan imalatlar sebebiyle uğranılan zarar, ziyan ile afet gibi riskler için sigorta yaptırılması gerektiği, uğranılan zararlar ortaya çıkan tutarlardan yüklenicinin sorumlu olduğu ve idareden bu sebeple herhangi bir bedel istenilemeyeceği belirtilmiştir. Ancak yapılan incelemelerde İdare tarafından Buca Onat Tünel Yapım işinde imalat yapılması sırasında meydana gelen toprak kayması sonucu 76 bina hasar almış olup bu taşınmazlar İdare tarafından kamulaştırılmıştır. 14 adet bina için kamulaştırma bedeli ödemesi yapıldığı halde bu tutarların yükleniciden tahsil edilmediği tespit edilmiştir” ifadeleri yer aldı.
9 milyar TL’yi aşan devir ve pay takibi sorunu
Belediye şirketine işletme hakkı devredilen taşınmazların üçüncü kişileri devredildiği kaydedilen raporda, hazineye ait taşınmazların satışı sebebiyle idareye aktarılması gereken paylarının takibinin yapılmadığı ve bu sebeple belediyenin sermaye artırımı yapmak zorunda kaldığı belirtildi. Raporda bu tutarın 9 milyarın üstünde olduğu kaydedildi.
769 bin 500 TL’lik yardım fonu kullanılmadı, iade de edilmedi
Sosyal Hizmet ve yardımların uygulanmasında protokole aykırı uygulamaların tespit edildiği raporda, “Ayni yardım cüzdanlarına yatırılan söz konusu fonların incelenmesinde, 12.09.2023 tarihinde kırtasiye cüzdanlarına 500,00 TL kırtasiye yardımı yüklendiği ancak toplam 1.709 kişinin yardımı kullanmadığı; 30.11.2023 tarihinde beslenme çantası cüzdanlarına 1.000,00 TL beslenme çantası yardımı yüklendiği ancak 1.437 kişinin yardımı kullanmadığı; 29.12.2023 tarihinde bot ve mont destek cüzdanlarına 1.000,00 TL bot ve mont destek yardımı yüklendiği ancak 1.024 kişinin yardımı kullanmadığı; 09.09.2024 tarihinde kırtasiye cüzdanlarına 2.500,00 TL kırtasiye yardımı yüklendiği ancak toplam 212 kişinin yardımı kullanmadığı, toplam 769.500,00 TL yardımın kullanılmayarak hesaplarda kaldığı, kullanılmayan bu fonlar için belediyenin iade talebinde bulunmadığı ve şirket tarafından da iadenin yapılmadığı görülmüştür. İnceleme örneklem seçilerek yapılmış olup daha önceki yıllar ve diğer cüzdanlar için de benzer durum söz konusudur. Kullanılmayan tüm fonlar için İdare tarafından gerekli inceleme yapılmadır” denildi.
Üretim yapmayan kooperatiften çim alımı yapıldı
Bazı hizmet alımlarında kayıtlı evraklarda eksiklik olduğunun ve üretim yapmayan kooperatiflerden alım yapıldığı belirtilen raporda, “Hazır Rulo Çim alım işinde teknik şartnamede belirtilen hazır rulo çime ait hastalık ve nematod olup olmadığını gösterir raporlar ilgili kooperatif tarafından Belediyeye sunulmamıştır. Yapılan incelemede alım yapılan kooperatifin hazır rulo çim üretimi yapmadığı, bu çimleri başka bir firmadan alıp belediyeye fatura ettiği tespit edilmiştir. İdarenin iş makinası ve kara taşıt kiralama ihaleleri, çöp alanı serme sıkışma rehabilitasyon ihaleleri, modüler sistem tuvalet ve bebek bakım alanları ile akıllı tuvaletlerin bakım, onarım ve işletmeciliği, araç bakım onarım hizmet alımları işleri gibi takip programları vasıtasıyla kanıtlayıcı evrakları oluşan hizmet alımlarında takip verilerinin muhafaza edilmediği ve hakkediş eklerinde yer almadığı görülmüştür” ifadeleri yer aldı.
Kaynak: MA
