Sürecin geldiği aşamayı değerlendiren DEM Parti Eş Genel Başkan Yardımcısı Tayip Temel, Süreçte son dönemde bazı tıkanıklıklar yaşandığını ancak yakın zamandaki görüşmelerin olumlu geçtiğini belirterek, yeni gelişmelerin yaşanabileceğini söyledi
Güneydoğu Gazeteciler Cemiyeti tarafından Almanya’nın Köln kentinde düzenlenen “Barış Süreçlerinde Basının Hafızası: Avrupa’dan Bakış” panelinde konuşan Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Eş Genel Başkan Yardımcısı Tayip Temel, Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin gelişim aşamalarına, Kürt sorununun tarihsel arka planına ve bölgesel gelişmelerin sürece etkisine ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu.
Kürt sorununun çözümü artık ertelenemez’
Barış sürecinin hangi koşullarda başladığının ve tarihsel arka planının birlikte ele alınması gerektiğini belirten Tayip Temel, 27 Şubat tarihinin üzerinden iki yıl geçtiğini hatırlatarak Kürt sorununun dört devlet arasında bölünmüş tarihsel yapısına dikkat çekti.
Kürt sorununun artık şiddet ve çatışma zemininden bağımsız, demokratik ve siyasi yöntemlerle çözülmesinin zorunlu hale geldiğini ifade eden Tayip Temel, Ortadoğu’daki gelişmelerin de yeni bir çözüm arayışını gerekli kıldığını söyledi.
‘Süreç bölgesel gelişmelerden bağımsız değerlendirilemez’
Tayip Temel, Kürt sorununun tarihsel ve bölgesel boyutuna ilişkin şunları söyledi:
“Cumhuriyet’in kuruluşundan bu yana Kürt kimliği ve varlığı inkâr edildi. Irak, Suriye ve İran’da da Kürtler benzer inkâr ve baskı politikalarıyla karşı karşıya kaldı. Ancak Kürtlerin bu ülkelerde kimlik ve hak taleplerini yükseltmesi, Türkiye’nin geleneksel devlet yaklaşımını da etkiledi. Türkiye, Kürtlerin kimliğini ve varlığını kabul etmekte direnirken, diğer parçalardaki gelişmelere de bu inkârcı yaklaşım üzerinden karşılık verdi.
Dolayısıyla bugün yaşanan süreci yalnızca Türkiye’nin kendi iç meselesi olarak değil, Ortadoğu’daki yeni siyasal koşullar, Kürtlerin bu ülkelerdeki konumu ve bölgesel dengeler üzerinden birlikte değerlendirmek gerekiyor.”
‘Mesele yalnızca silah bırakma meselesi değildir’
Yaklaşık 50 yıllık çatışma sürecinin ardından savaşın durdurulması ve barışın sağlanması gerektiğini belirten Tayip Temel, sürecin yalnızca silahların bırakılmasına indirgenmesine karşı çıktı.
Tayip Temel, İmralı’da Abdullah Öcalan’ın süreci başlatırken Kürt sorununun çözümüne ilişkin kapsamlı bir perspektif ortaya koyduğunu belirterek bu yaklaşımın temelinde Kürt kimliğinin tanınması, hakların iade edilmesi ve demokratik çözümün geliştirilmesinin bulunduğunu söyledi.
Süreci dört aşamada değerlendirdi
Barış ve diyalog sürecinin gelişimini dört aşamada ele alan Tayip Temel, ilk aşamanın silahların susması ve çatışmaların durması olduğunu belirtti. İkinci aşamanın diyalog ve müzakere zemininin oluşturulması, üçüncü aşamanın hukuki ve siyasal zeminin kurulması, dördüncü aşamanın ise toplumsal ve hukuki mücadelenin önünün açılması olduğunu ifade etti.
‘2’nci aşama diyalog ve müzakere zemininin oluşturulmasıdır’
Tayip Temel, ilk aşamada çatışmaların durdurulmasının diyalog için gerekli koşulları oluşturduğunu belirterek şöyle konuştu:
“Birinci aşama, silahların susması. Bir çatışmanın yaşandığı yerde diyalog ve müzakere zemininin oluşması mümkün değildir. Öncelikle silahların susması ve çatışmaların durması gerekiyordu. Sürecin ilk aşamasında bu gerçekleşti.
İkinci aşama diyalog ve müzakere zemininin oluşturulmasıdır. Silahların susmasının ardından tarafların bir masa etrafında buluşması ve diyalog kurması gerekiyordu. Bu aşamada Kürt hareketi, Sayın Abdullah Öcalan ve devlet arasında bir diyalog zemini oluşturuldu.”
Barzani, Mazlum Ebdi ve Talabani de süreçte yer aldı
Diyalog sürecinin yalnızca Türkiye’deki aktörlerle sınırlı kalmadığını belirten Temel, Federe Kürdistan Bölgesi Başkanı Mesud Barzani, Demokratik Suriye Güçleri (DSG) Genel Komutanı Mazlum Ebdi ve YNK Başkanı Bafil Talabani gibi önemli isimlerin de süreçte yer aldığını söyledi.
Tayip Temel, Abdullah Öcalan’ın sürecin başlangıcında söz konusu isimlere mektuplar gönderdiğini, görüşlerini aldığını ve farklı kurumların değerlendirmelerini de dikkate aldığını belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Bu diyalog sürecinde Mesud Barzani, Mazlum Abdi ve Bafil Talabani gibi önemli aktörler de yer aldı. Süreç ilk başladığında Abdullah Öcalan, Barzani, Talabani ve Mazlum Abdi’ye mektup gönderdi, görüşlerini aldı. Kurumlara da mektuplar gönderdi. Onların görüşlerini, düşüncelerini ve rızalarını gözeterek süreci geliştirdi.”
‘Kürtler ilk defa hukuki bir zeminde kabul gördü’
Sürecin üçüncü aşamasının hukuki ve siyasal zeminin oluşturulması olduğunu belirten Tayip Temel, Meclis’te kurulan komisyonun tarihsel önemine dikkat çekti.
Kürt sorununun Meclis çatısı altında ele alınmasını önemli bir eşik olarak değerlendiren Temel, bu aşamada bazı eksiklikler bulunmasına rağmen bir kanunun da çıkarıldığını söyledi.
Tayip Temel, üçüncü aşamaya ilişkin değerlendirmesinde şunları kaydetti:
“Üçüncü aşama hukuki ve siyasal zeminin oluşturulması. Bu aşama oldukça önemli. Türkiye Cumhuriyeti tarihinde ilk defa Kürtler hukuki bir zeminde kabul gördü. Meclis’te bir komisyon kuruldu. Bu, tarihsel açıdan önemli bir gelişmedir. Kürt meselesinin Meclis çatısı altında ele alınması ve hukuki bir zeminde tartışılması önemli bir eşiktir. Eksikliklerine rağmen bu süreçte bir kanun da çıkarıldı.”
‘Bugün esas olarak dördüncü aşamadayız’
Sürecin dördüncü aşamasının, Kürtlerin toplumsal ve hukuki alanda mücadele edebilmesinin önündeki engellerin kaldırılması olduğunu belirten Temel, yıllarca kriminalize edilen Kürt siyasetinin yeniden hukuki zeminlerde faaliyet yürütebilmesinin koşullarının oluşturulması gerektiğini ifade etti.
Tayip Temel, bu aşamanın henüz tamamlanmadığını, Kürtlerin kimlik, hak ve özgürlüklerinin hukuki güvenceye kavuşturulmasının ve demokratik siyasetin önündeki engellerin kaldırılmasının zorunlu olduğunu belirtti.
Tayip Temel, dördüncü aşamayı şöyle anlattı:
“Dördüncü aşama ise toplumsal ve hukuki mücadelenin önünün açılmasıdır.
Bu aşamada ise toplumun, yıllarca kriminalize edilen, direnişi ve mücadelesi nedeniyle hukuki zeminin dışına itilen Kürtlerin yeniden hukuki zeminlerde mücadele edebilmesinin koşullarının oluşturulması gerekiyor.
Bugün esas olarak bu aşamadayız. Ancak bu süreç henüz tamamlanmış değil. Kürtlerin kimlik, hak ve özgürlüklerinin hukuki güvenceye kavuşturulması ve demokratik siyasetin önündeki engellerin kaldırılması gerekiyor.”
‘Mevcut tıkanıklıkların aşılması konusunda umudumuz var’
İmralı ile Kürt hareketi arasında sürecin hukuki zeminde nasıl ilerleyeceğine ilişkin tartışmaların devam ettiğini belirten Temel, dördüncü aşamanın tamamlanabilmesi için bu sorunların giderilmesi ve hukuki zeminin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Son dönemde süreçte bazı tıkanıklıklar yaşandığını ifade eden Temel, yakın zamanda gerçekleştirilen görüşmelerin olumlu geçtiğini belirtti. Milli Güvenlik Kurulu (MGK) kararlarının da bu doğrultuda hızlanmasını beklediklerini kaydeden Temel, Federe Kürdistan Bölgesi’ndeki siyasi kriz bağlamında Erbil ile Süleymaniye arasındaki sorunların ve gerilimlerin ise süreci yavaşlatabileceğine dikkat çekti.
Hukuki zeminin güçlendirilmesi
Bütün bu sorunlara rağmen sürecin bozulmasının ya da süreçten vazgeçilmesinin artık mümkün olmadığını belirten Tayip Temel, hukuki zeminin güçlendirilmesi konusunda umutlu olduklarını söyledi.
Tayip Temel, konuya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
“Bugünkü durumda İmralı ile Kürt hareketi arasında, sürecin hukuki zeminde nasıl ilerleyeceğine ilişkin tartışmalar devam ediyor. Dördüncü aşamanın tamamlanabilmesi için öncelikle bu sorunların giderilmesi ve hukuki zeminin güçlendirilmesi gerekiyor.
Son dönemde süreçte bazı tıkanıklıklar yaşandı. Ancak yakın zamanda gerçekleştirilen görüşmelerin olumlu geçtiğini söyleyebiliriz. MGK kararlarının da bu anlamda hızlanmasını bekliyoruz. Ancak, Hewlêr ile Süleymaniye arasındaki sorunlar ve yaşanan gerilimler bu süreci yavaşlatabilir.
Ancak bütün bu sorunlara rağmen artık hiç kimse bu süreci bozamaz ya da bu süreçten vazgeçecek bir konumda değildir. Son dönemde yapılan görüşmeler olumludur. Bu nedenle mevcut tıkanıklıkların aşılması ve sürecin hukuki zeminde ilerletilmesi konusunda umudumuz vardır.”
HABER MERKEZİ
