Antalya’daki Halkların İklim Zirvesi öncesinde 21 ülkeden 100 kurum, nükleer enerjinin iklim krizine çözüm olarak sunulmasına karşı ortak bildiri yayımladı. Kurumlar, nükleer kapasitenin 2050’ye kadar üçe katlanması hedefinin terk edilmesini ve kamu kaynaklarının yenilenebilir enerjiye aktarılmasını istedi
Antalya’da Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı devam ederken, 21 ülkeden 100 çevre kurumu, iklim adaleti hareketi, Yerli halk temsilcisi ve halk sağlığı savunucusu 13 Kasım’da ortak bir bildiri yayımladı. “Nükleer enerji iklim değişikliğine çözüm sunmaz, aksine sorun getirir” başlıklı bildirinin taslağını Filipinler merkezli Nuclear Free Bataan Movement hazırladı. Bildiride nükleer endüstrinin iklim politikaları üzerindeki artan etkisine tepki gösterildi ve dünya liderlerine nükleer lobiyi reddetme çağrısı yapıldı.
Üçe katlama hedefi ve SMR eleştirisi
Kurumlar, 2023 yılında Dubai’de düzenlenen COP28 sırasında 20’yi aşkın ülkenin açıkladığı, küresel nükleer enerji kapasitesini 2050 yılına kadar üçe katlama hedefinin terk edilmesini istedi. Bildiride söz konusu hedefin “tehlikeli bir yanılsama” olduğu savunuldu. Nükleer santrallerin planlamadan şebekeye bağlanmasına kadar on yılı aşkın süre aldığı, küçük modüler reaktörlerin ise hâlâ deneysel olduğu ve 2030 salım hedeflerine yetişemeyeceği belirtildi. Küçük modüler reaktörlerin, ürettikleri birim enerji başına büyük reaktörlerden otuza kadar fazla nükleer atık üretebildiği ifade edildi.
Ortak açıklamada COP31 delegelerine ve hükümetlere, nükleer enerji yatırımlarına sağlanan kamu desteklerinin, iklim fonlarının ve yeşil yatırım teşviklerinin durdurulması çağrısı yapıldı. Bu kaynakların güneş, rüzgâr ve jeotermal enerjiye, enerji verimliliğine, depolama teknolojilerine ve elektrik şebekelerinin dönüşümüne yönlendirilmesi istendi. Nükleer projelerin inşaat, işletme, söküm ve uzun vadeli bakım aşamalarının tamamında gerçekçi karbon muhasebesine tabi tutulması talep edildi.
Türkiye’ye özel talepler
Bildirinin Türkiye bölümünde, 2053 net sıfır stratejisi kapsamında 20 GW nükleer kapasite hedeflendiği belirtildi. Hâlihazırda inşası süren 4,8 GW’lık Akkuyu santralinin yanı sıra 4,8 GW’lık Sinop projesi, Trakya’da 5,6 GW’lık tesis planı ve küçük modüler reaktörler için 4,8 GW’lık tahsisin bulunduğu aktarıldı. Akkuyu’nun 16 yıldır şebekeye hiçbir katkı sunmadığı, dünyada ilk kez bir yabancı devlete, egemen ulusal topraklarda sahiplik verildiği ve bunun Türkiye’nin Rusya’ya stratejik bağımlılığını derinleştirdiği ifade edildi. Akdeniz’in küresel ortalamadan yüzde 20 daha hızlı ısındığı hatırlatılarak Akkuyu’nun işletme kabiliyetinin belirsiz olduğu savunuldu.
Türkiye’nin deprem kuşağında olduğu ve nükleer atıkların yer altında depolanmasına uygun olmadığı belirtilen bölümde, hükümetten nükleer projelerin terk edilmesi istendi. Türkiye’nin kömür ve nükleere ihtiyaç duymadan enerji talebini karşılayabilecek zengin yenilenebilir kapasiteye sahip olduğu vurgulandı.
Fukuşima: 309 kilometrekare hâlâ geri dönüşü zor bölge
Japonya bölümünde, Hiroşima ve Nagazaki’nin atom bombalarıyla ve Fukuşima Daiichi kazasıyla yaşanan deneyime atıfla, kazanın üzerinden 15 yıl geçmesine rağmen 309 kilometrekarenin hâlâ “geri dönüşü zor bölge” olarak tanımlandığı ve 40 binden fazla kişinin tahliyede olduğu belirtildi. Reaktörlerin yeniden devreye alınmasına, ömür uzatımlarına ve küçük modüler reaktör geliştirmelerine son verilmesi, kamu kaynaklarının yenilenebilir enerjiye aktarılması istendi.
Filipinler’den Nuclear Free Bataan Movement (Nükleersiz Bataan Hareketi) temsilcisi Derek Cabe, nükleer santrallerin yenilenebilir enerji seçeneklerine göre daha pahalı olduğunu ve inşalarının uzun yıllar sürdüğünü belirtti. Nükleer atık yönetimi ve santrallerin sökümünün çözülemeyen sorunlar arasında bulunduğunu söyleyen Derek Cabe, kamu kaynaklarının nükleer yatırımlardan çekilmesi gerektiğini savundu. Güney Kore’den Korea Federation for Environmental Movements (Kore Çevre Hareketleri Federasyonu) temsilcisi Esther Yu ise ülkesinin nükleer kapasiteyi artırma politikalarını eleştirdi. Küçük modüler reaktör teknolojilerine yapılan büyük yatırımlara rağmen projelerin hayata geçirilmesinde ciddi gecikmeler yaşandığını belirten Esther Yu, nükleer yatırımların yapay zekâ veri merkezlerinin artan elektrik ihtiyacına da kısa vadede çözüm sunamayacağını ifade etti.
413 gigavat kapasite
Bildiride paylaşılan Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, 32 ülkede toplam 413 gigavat kurulu nükleer enerji kapasitesi bulunuyor. Küresel nükleer kapasitenin 2050 yılına kadar üçe katlanması hedefinin gerçekleşebilmesi için 2030’lu ve 2040’lı yıllar boyunca her yıl yaklaşık 40 gigavat yeni kapasitenin devreye alınması gerekiyor.
Ortak bildiriyi yayımlayan kurumlar, bu hedefin iklim krizine karşı acil salım azaltımı ihtiyacını karşılamadığını belirterek hükümetleri nükleer enerji yerine yenilenebilir kaynaklara dayanan adil bir enerji dönüşümünü benimsemeye çağırdı.
Adil dönüşüm adil mi, dönüşüm mü?
Adil dönüşüm tartışmalarının sürdüğü bir başka zemin ise yine Antalya’da süren TUED (Enerji Demokrasisi için Sendikalar) toplantısı. Toplantının ikinci oturumunda tartışılan adil geçiş kavramına dair enternasyonel sendika temsilcileri, enerji dönüşümünün adil olabilmesi için sendikalı örgütlü işçilerin karar alıcı konumda olmasının elzem olduğunu söyledi.
HABER MERKEZİ
