Dün iki mevsimlik tarım işçisi çocuk farklı illerde çalışırken hayatını kaybetti. Eylül ayından bu yana 4 çocuk tarım alanlarında yaşamını yitirirken, Tarım Orkam-Sen Genel Başkanı Baysal, ‘Sermaye için değil çocuklar için tedbir alınmalı. Yoksa bu çocuklar ne ilk ne son olacak’ dedi
Duygu Kıt
HABAŞ’ta 19 işçinin katledilmesine karşı tepkiler sürerken sadece dün iki mevsimlik tarım işçisi çocuk hayatını kaybetti. 15 yaşındaki mevsimlik tarım işçisi Ahmet Özbay Nevşehir’de, 14 yaşındaki Kaan Gürgan Van’da yem karma makinesine düşerek hayatını kaybederken, eylül ayından bugüne son bir buçuk ayda 4 mevsimlik tarım işçisi çocuk çalışırken yaşamını yitirdi. Düşük ücretler, uzun çalışma saatleri, güvencesiz çalışma ve sağlıksız barınma koşullarıyla mevsimlik tarım işçileri, her yıl yaşadıkları yerlerden başka kentlere göç ederken ağır çalışma koşullarıyla karşı karşıya kalıyor. İşçilerle birlikte çocuklar da, eğitimlerinden ve çocukluklarından uzaklaşarak işin ve alanın parçası haline geliyor. Diğer bir yandan da ‘tarımda çocuk işçiliğiyle mücadele’ edeceğini söyleyen Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, “Çocuk İşçiliği ile Mücadeleye Yönelik Faaliyetler” için ayrılan bütçeyi 2026 ve 2027 yılları için sıfırladı. Tarım Orkam-Sen Genel Başkanı Serap Baysal çocukları çalışmaya iten yoksulluğu, mevsimlik işçiliğin güvencesiz koşulları ve mevcut politikaları gazetemize değerlendirdi.
Çok boyutlu yoksulluk
Serap Baysal “Çocukların çalışması ya da üretim alanında bulunan makinelerin altında kalarak yaşamını yitirmesi hepimizin sorması gereken ağır soruları önümüze koyuyor.” diyerek söze başladı ve şöyle devam etti:
“Bir çocuğun bir üretim alanında, bir makinenin altında hayatını kaybetmesi kabul edilemez. Bu ölümü yalnızca ‘çocuk işçiliği’ başlığı altında değerlendirmek de yeterli değildir. Çünkü mevsimlik tarım işçilerinin yaşamında karşımıza çıkan sorun, çok boyutlu bir yoksulluktur. Çok boyutlu yoksulluk yalnızca bir ailenin gelirinin düşük olması anlamına gelmiyor. Bir mevsimlik tarım işçisi ailesini düşünelim: Ailenin geçimini sağlayan kişi kayıt dışı ve güvencesiz çalışıyor; yılın belirli dönemlerinde iş bulabilmek için başka bir bölgeye göç ediyor; ailesiyle birlikte çadırda yaşıyor; çadırda banyo ve tuvalet gibi temel ihtiyaçlara yeterli erişim bulunmuyor; sağlık hizmetlerine ulaşmakta zorlanıyor; çocukların okulu aksıyor; kadın hem çalışıyor hem çocukların bakımını üstleniyor; aile çalışırken çocukları bırakabileceği güvenli ve ücretsiz bir bakım hizmeti bulamıyor. Bütün bunlar aynı yoksulluğun farklı yüzleridir.”
‘Gelecek verilmiyor çalınıyor’
“Çocuk neden fabrikadaydı?” diye sormanın yetmeyeceğini, “Bir ailenin çocuğunu güvenli bir ortamda tutabilmesini engelleyen hangi ekonomik ve sosyal koşullar var?” sorusunu da sormanın gerekli olduğuna işaret eden Serap Baysal, şu ifadeleri kullandı:
“Burada eğitim politikaları da tartışmanın bir parçasıdır. MESEM ve benzeri modeller üzerinden çocukların ve gençlerin eğitim ile üretim arasındaki konumu yeniden şekillenirken temel ölçüt, işletmelerin ihtiyaçları değil, çocuğun eğitim ve güvenlik hakkı olmalıdır. Çocukların ve gençlerin üretim ortamlarında bulunduğu her durumda iş sağlığı ve güvenliği, eğitim hakkı ve etkin denetim vazgeçilmez olmalıdır. Mesleki eğitim, gençlere güvenli bir gelecek kazandırmanın aracı olmalı; ekonomik zorunlulukların çocukların eğitim hakkının önüne geçtiği bir mekanizmaya dönüşmemelidir.”
Çocuk emeği kullanılamaz
MEB ile TOBB arasında eylül ayında imzalanan protokolle ‘tarım sektörünün ihtiyaç duyduğu nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi ve öğrencilerin üretim ortamlarıyla buluşturulması’ hedeflendiği duyurulmuştu. Bu duruma tepki gösteren Serap Baysal, “Çocukları ve gençleri ‘işçileştirip’ üretimin gelecekteki emek gücü olarak değil, eğitim, sağlık, güvenlik ve insanca yaşam hakkına sahip bireyler olarak görmek zorundayız.” diyerek şunları dedi:
“Tarımın geleceğini yalnızca sektörün ihtiyaç duyduğu ‘nitelikli işgücü’nün yetiştirilmesi üzerinden tarif edemeyiz. Bugünün çocuklarının yaşamını, eğitimini, sağlığını ve güvenliğini güvence altına almadan nasıl bir tarım geleceği kuracağız? Mesele yalnızca çocukların üretim alanlarından uzak tutulması da değildir. Elbette çocuklar üretim alanlarında çalıştırılmamalı ve tehlikeli çalışma ortamlarından korunmalıdır. Ancak kalıcı çözüm, çocukları çalışma alanından uzaklaştırırken aileleri yoksulluk ve güvencesizlik içerisinde bırakmak olamaz.”
Koşullar iyileştirilmeli
Serap Baysal, çocuk işçiliğiyle mücadelenin yalnızca çocukları çalışma alanlarından uzaklaştırmakla sınırlı kalamayacağını, ailelerin yaşam ve çalışma koşullarının da iyileştirilmesi gerektiğini belirtti. Serap Baysal çözüm önerilerini şöyle sıraladı:
“Ailenin güvenceli işi, sosyal güvenliği, insanca barınma koşulları olacak. Çocuğun okulu kesintiye uğramayacak. Çalışan anne-babanın çocuğunu bırakabileceği ücretsiz ve güvenli bakım hizmeti olacak. Çok boyutlu yoksullukla mücadele tam olarak budur. Çünkü çocuk işçiliği yalnızca çocuğun çalışmasıyla ortaya çıkmaz; çocuğu çalışmaya veya çalışma alanlarının içine sürükleyen koşullarla birlikte düşünülmelidir. Mevsimlik tarım işçiliğinde de mesele yalnızca ücret değildir. ‘Bir çocuğun orada bulunmak zorunda kalmasına yol açan koşulları kim ve nasıl ortadan kaldıracak?’ sorusunu da sormalıyız. Çünkü çok boyutlu yoksulluk ortadan kaldırılmadan çocukların güvenliğini sağlamak mümkün değildir. Mevsimlik olmak güvencesiz olmak değildir. Tarım işçisinin emeği geçici değildir; ürettiği değer kalıcıdır. Çocukların yeri tarlada, fabrikada, makine başında değil; güvenli yaşam alanlarında, okulda ve oyun alanlarındadır.”
Yoksulluk sorunları büyütüyor
Serap Baysal şu bilgileri verdi: “Mevsimlik tarım işçisi hanelerin yüzde 90,3’ünde en az bir kişi kayıt dışı çalışıyor. Hanelerin yüzde 89,2’si çadırda yaşıyor; yüzde 67,6’sında banyo, yüzde 67’sinde tuvalet bulunmuyor. Hanelerin yüzde 16,2’sinde okul çağında olup eğitimine devam etmeyen çocuk bulunuyor. Hanelerin yüzde 44,3’ünde ise en az bir kişinin kronik hastalığı olduğu görülüyor.”
