Soma, Ermenek, Dilovası örneklerinde görüldüğü gibi işçi katliamlarıyla gündeme gelen olaylarda, patron ve üst düzey yöneticilerin yargılanma süreçleri çoğunlukla cezasızlıkla sonuçlanıyor
İzmir’de bulunan HABAŞ’a ait demir çelik fabrikasının çelikhane bölümünde 9 Kasım tarihinde meydana gelen patlamanın ardından, şirketin yönetim kurulu başkanı Mehmet Rüştü Başaran’ın da aralarında bulunduğu 11 kişinin gözaltına alınması kararı verildi.
18 işçinin yaşamını yitirdiği patlama sonrasında verilen bu karar, iş cinayetlerinde patronların cezai sorumluluğunu yeniden gündeme getirdi. Ancak yakın tarihli örnekler, ilk günlerdeki gözaltı ve tutuklamaların her zaman patronları kapsayan, kesinleşmiş ve fiilen uygulanan cezalara dönüşmediğini gösteriyor. Bu tür olaylarda, cezasızlık çok yaygın bir şekilde kamuoyunun gündeminde yer alıyor.
Soma: Şirket sahibi beraat etti
13 Mayıs 2014’te Manisa’nın Soma ilçesindeki kömür ocağında çıkan yangında 301 işçi öldü, 162 işçi yaralandı. Soruşturmanın ardından şirket yöneticileri tutuklandı. Soma Kömür İşletmeleri Yönetim Kurulu Başkanı Can Gürkan ilk yargılamada 15 yıl hapse mahkûm edildi. Yargıtay başlangıçta bazı sanıkların “olası kastla öldürme” suçundan yargılanmasını istedi. Ancak sonraki süreçte suçlama “bilinçli taksir” olarak kaldı. Yeniden yargılanan Can Gürkan’a verilen 20 yıllık hapis cezası 2022’de kesinleşti. Buna karşın Gürkan, yaklaşık beş yıl cezaevinde kaldıktan sonra 2019’da tahliye edildi ve yeniden cezaevine konulmadı. Şirketin kurucusu ve sahibi Alp Gürkan ise beraat etti. Genel müdür ve işletme yöneticilerinin de tahliye edilmesiyle dosyada cezaevinde bulunan sanık kalmadı. Böylece 301 işçinin öldüğü Türkiye’nin en büyük maden faciasında, şirketin en üst düzey yöneticisine kesinleşmiş 20 yıllık ceza verilmesine rağmen fiilen yaklaşık beş yıllık tutukluluk uygulandı.
Ermenek
28 Ekim 2014’te Karaman’ın Ermenek ilçesinde Has Şekerler Madencilik’e ait kömür ocağını su basması sonucu 18 işçi yer altında kaldı. İşçilerin tamamının cansız bedenlerine ancak 38 gün süren çalışmalar sonunda ulaşılabildi. Maden işletmecisi Saffet Uyar, olaydan 12 gün sonra teslim oldu ve tutuklandı. İlk derece mahkemesi Uyar’a 13 yıl 9 ay, ruhsat sahibi ve şirket hissedarı Abdullah Özbey’e 11 yıl 3 ay hapis cezası verdi. İstinaf mahkemesi daha sonra Uyar, Özbey ve teknik nezaretçi Ali Kurt’un cezalarını 19 yıl 3’er aya yükseltti. Özbey yaklaşık beş yıl cezaevinde kaldıktan sonra tahliye edildi. 2023 seçimleri öncesinde de AKP’den Konya milletvekili aday adayı oldu.
HABAŞ’ın önceki patlaması
HABAŞ’a ait LPG tankerinde 2017 yılında Kocaeli’de meydana gelen patlamada bir işçi öldü, 10 kişi yaralandı. Yaklaşık dokuz yıl süren yargılama sonunda, Mayıs 2026’da Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran ile dört şirket yetkilisine 4 yıl 10 ay 10’ar gün hapis cezası verildi. Başaran ayrıca denizcilik ve gemicilik faaliyetlerinden 1 yıl 9 ay men edildi. Ancak karar kesinleşmedi. Başaran cezaevine girmedi ve HABAŞ’ın yönetim kurulu başkanlığını sürdürdü. Son Aliağa patlamasının ardından yeniden gözaltına alınması, önceki dosyada verilen fakat kesinleşmeyen cezanın caydırıcılığını da tartışmaya açtı.
Hendek havai fişek fabrikası
3 Temmuz 2020’de Sakarya’nın Hendek ilçesindeki Büyük Coşkunlar Havai Fişek Fabrikası’nda meydana gelen patlamada yedi işçi öldü, 100’ü aşkın kişi yaralandı. Fabrikanın sahibi Yaşar Coşkun tutuklandı ve ilk yargılamada “bilinçli taksirle birden fazla kişinin ölümüne ve yaralanmasına neden olmak” suçundan 16 yıl 3 ay hapse mahkûm edildi. Yargıtay, eylemin “olası kast” kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirterek kararı bozdu. Yerel mahkeme ise buna direndi. Coşkun Eylül 2025’te 15 milyon lira güvence bedeli ve ev hapsi şartıyla tahliye edildi. Böylece facianın üzerinden beş yılı aşkın süre geçmesine rağmen dosyada cezaevinde kalan sanık kalmadı.
İliç maden faciası
13 Şubat 2024’te Erzincan’ın İliç ilçesindeki Çöpler Altın Madeni’nde siyanürlü liç yığınının kayması sonucu dokuz işçi toprak altında kalarak yaşamını yitirdi. Şirket yöneticileri ile teknik sorumluların da aralarında bulunduğu sanıklar hakkında dava açıldı. Yargılama sürerken tutuklu sanıklar aşamalı biçimde tahliye edildi. Bazı tahliye kararları savcılığın itirazıyla kısa süreliğine kaldırılmış olsa da sanıklar yeniden ev hapsine çıkarıldı. Ekim 2026 itibarıyla 43 sanıklı dosyada cezaevinde bulunan sanık kalmadı. Yurt dışındaki bazı şirket yöneticileri hakkındaki yakalama kararları ise uygulanamadı.
Oba Makarna
15 Eylül 2024’te Sakarya Hendek’teki Oba Makarna fabrikasında meydana gelen patlamada beş işçi öldü, çok sayıda kişi yaralandı. Şirket sahipleri ve üst düzey yöneticiler soruşturma kapsamında ifade verdi ve haklarında adli kontrol uygulandı. Ancak savcılık daha sonra yönetim kurulu başkanı, genel müdür ve şirket sahipleri hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi; patronlar iddianamede sanık olarak yer almadı. Yargılanan altı fabrika çalışanı ve yöneticisine 3 yıl 4 ay ile 11 yıl 8 ay arasında değişen cezalar verildi. Tutuklu fabrika müdürü de hükümle birlikte tahliye edildi. Böylece patronların yargılanmadığı dosyada cezaevinde kalan sanık olmadı.
Balıkesir mühimmat fabrikası
24 Aralık 2024’te Balıkesir Karesi’deki ZSR Patlayıcı Sanayi fabrikasında meydana gelen patlamada 11 işçi öldü, yedi kişi yaralandı. İşletme müdürü, patlayıcı maddelerden sorumlu müdür ve iş güvenliği yöneticisi tutuklandı. Ancak şirketin sahipleri ve yönetim kurulu üyeleri davaya sanık olarak dâhil edilmedi. Üç yöneticiye 9 yıl 2’şer ay, iş güvenliği yöneticisine 4 yıl 7 ay hapis cezası verildi. İstinaf mahkemesi eksik inceleme gerekçesiyle kararı bozdu ve tutuklu sanıkları tahliye etti. Yeniden yargılama sürerken dosyada tutuklu sanık kalmadı. Ölen işçilerin yakınları, şirket sahiplerinin de soruşturulması için ayrıca başvuruda bulundu.
Dilovası kozmetik fabrikası
8 Kasım 2025’te Kocaeli Dilovası’ndaki Ravive Kozmetik fabrikasında çıkan yangında, üçü çocuk yaşta olmak üzere yedi işçi öldü, altı kişi yaralandı. Fabrikanın sahibi Kurtuluş Oransal ile şirket ve belediye görevlileri gözaltına alındı; Oransal “olası kastla öldürme” suçlamasıyla tutuklandı. Ancak Oransal, yargılama başlamadan 30 Kasım 2025’te cezaevinde geçirdiği kalp krizi sonucu öldü. Sonraki süreçte bazı sanıklar tahliye edildi. Kasım 2026 itibarıyla üç şirket yetkilisi ile üç belediye görevlisinin tutukluluğu sürerken dava Mart 2027’ye ertelendi.
Bir istisna: Gayrettepe
2 Nisan 2024’te İstanbul Gayrettepe’de tadilat yapılan Masquerade adlı gece kulübünde çıkan yangında 29 işçi öldü. İşletme sahipleri, yöneticiler ve tadilatı yapan kişiler gözaltına alındı; bunlardan bazıları tutuklandı. Ekim 2026 itibarıyla işletmeciler Şahzade Şekergümüş ve Mehmet Memduh Ceylan’ın da aralarında bulunduğu dört sanığın tutukluluğu devam ediyor. Dava “bilinçli taksir” suçlamasıyla yürütülürken, yaşamını yitirenlerin aileleri eylemin “olası kast” kapsamında değerlendirilmesini istiyor. Bu dosya, şirket ve işletme sahiplerinin tutukluluğunun halen sürdüğü az sayıdaki örneklerden biri.
